تنوع ریختی برگ و صفات جوانه‌زنی بذر تیس (Sorbus aucuparia L.) در جنگل هیرکانی

نویسندگان

1 دانشیار گرایش تنوع زیستی، گروه محیط زیست، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس

2 دانشیار بازنشسته گروه جنگلداری، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس

3 استادیار گروه جنگلداری، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس

4 دانشجوی دکتری گروه جنگلداری، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس

doi
10.22034/ijf.2021.223377.1698
چکیده

تیس درختی است با پراکنش بسیار محدود و در مرز بالای درختی جنگل‌های شمال کشور پراکنش دارد. در این تحقیق، هفت رویشگاه تیس از شرق به غرب جنگل هیرکانی شناسایی و رفتار جوانه‌زنی بذر و تنوع در صفات ریختی برگ ارزیابی شد. آنالیز چندمتغیره نشان داد که جمعیت‌های تحت بررسی از نظر صفات ریختی تحت مطالعه از یکدیگر متمایز نشده‌اند و تنها برخی از پایه‌های رویشگاه اندبیل به‌دلیل داشتن تفاوت معنی‌دار در قاعدۀ برگ، از درختان دیگر متمایز شدند. نتایج درصد جوانه‌زنی نشان داد که در تیمار سرد و تیمار ترکیبی سرد و گرم، جوانه‌زنی بعد از حدود 70 هفته، به حدود 100 درصد رسید. سرعت جوانه‌زنی در تیمار سرد، در هفتۀ 55 به اوج خود رسید و حدود 90 درصد بذور در این تیمار در هفتۀ 55 جوانه زدند. در تیمار ترکیبی گرم و سرد، قبل از هفتۀ 50، سرعت جوانه‌زنی به حداکثر خود و با درصد جوانه‌زنی تجمعی به حدود 40 درصد رسید، ولی از این هفته تا هفتۀ 55 سرعت جوانه‌زنی مجدد کند شد و از هفته 55 تا هفته 60 نقطه دوم اوج خود را با درصد جوانه‌زنی حدود 80 درصد تجربه کرد. نتایج تحقیق نشان داد که برگ درخت تیس در شمال ایران از تنوع ریختی زیادی برخوردار نیست و بذر تیس نیز از نظر قوۀ نامیه و زایایی مشکلی ندارد و خواب طولانی بذر (نیاز به دو زمستان‌گذرانی) سبب شده است که نهالستان‌های کوهستانی با ناآگاهی از این موضوع در تولید نهال از بذر آن ناموفق باشند.