فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

واگرایی پدیده‌ای فیزیکی- شیمیایی است که در اثر آن ذرات خاک رس در مجاورت با آب چسبندگی خود را از دست ‌داده و یکدیگر را دفع می‌نمایند، به‌ طوری‌ که ذرات مذکور به ‌صورت معلق در آب درآمده و به سهولت با انرژی کمی از محیط خارج می‌شوند. پتانسیل واگرایی در یک خاک بستگی به عوامل متعددی از جمله نوع کانی‌های رسی، میزان pH، مواد آلی، دما، درصد رطوبت، نوع و غلظت یون‌های موجود در مایع منفذی خاک و خصوصیات مایع فرسایش دهنده دارد و معمولاً مقدار کاتیون سدیم بالایی دارند. از شواهد واگرایی خاک ایجاد اشکال فرسایشی در مناطق شیب‌دار و مسطح می‌باشد. از آنجا که این اشکال فرسایشی در ساختگاه پتروشیمی مسجدسلیمان، با لایه‌های سازند گچساران مشاهده گردیدند، لذا به ‌منظور ارزیابی علل فرسایش‌پذیری، از نقاط مختلف ساختگاه نمونه‌برداری صورت پذیرفت و سپس با انجام آزمایش‌های فیزیکی، شیمیایی و آزمایش‌های مشخص‌کننده واگرایی خاک مشاهده گردید که مقدار کاتیون سدیم نمونه‌ها پایین بوده و خاک غیر واگرا است. با مشاهده کانی ژیپس، منافذ و فضای خالی موجود در نمونه‌های دستی و میکروسکوپی، مقدار کانی ژیپس نمونه‌ها تعیین و با ارتباط آن با مشاهدات صحرایی مشخص گردید که اشکال فرسایشی ناشی از شستگی، انحلال و درنهایت پوک شدن خاک در نتیجه وجود کانی ژیپس می‌باشد که باعث ایجاد یک نوع فرسایش مکانیکی در منطقه شده است.