معرفی و تحلیل حسینیه؛ منظومهای آموزشی- آیینی از جوزای نطنزی
نویسندگان
1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
doi
10.22077/jcrl.2022.4737.1013چکیده
آموزش اعتقادات مذهبی به فرزندان، یکی از نمونههای ادب آیینی است. این گونه آموزش، در ادوار تاریخی و در میان بیشتر ملل وجود دارد. حسینیه منظومهای است از ابوتراب بنحسن حسینی، متخلّص به جوزای نطنزی شاعر شیعیِ پایان سدۀ سیزدهم هجری قمری. جوزا، این کتاب را برای فرزند هشت سالهاش حسین سرود و به همین دلیل، نام حسینیه بر آن نهاد. این اثر در قالب مثنوی، به وزن مفتعلن مفتعلن فاعلن و نزدیک به 1300 بیت است و تنها نسخۀ آن به شمارۀ 1531 در کتابخانۀ دانشکدۀ الهیات دانشگاه فردوسی مشهد موجود است. این اثر، نمونهای کمنظیر از منظومههای آموزشی-آیینیِ فرقۀ شیخیه در دورۀ قاجار است که تاکنون ناشناخته بوده است و علاوه بر معرفی، نیازمند تحلیل است. نتیجۀ این پژوهش نشان میدهد که ابوتراب حسینی، با پیروی از سنّت فرزندنامهنویسی- همچون بنیانگذاران فرقۀ شیخیه، احمد احسایی و محمدکریم بن ابراهیم- و استفاده از شگردهای بلاغی همچون عنوان، نگسستن از مخاطب، تفاخر به اجداد دینی، بهره از حکایت، تمثیل، تشبیه و لحنهای صمیمانه، پدرانه و منتقدانه، معارف حوزۀ خداشناسی، نبوّت، امامشناسی و شیعهشناسی و اصول اخلاقی را به فرزندش منتقل کرده است.
