فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

جهان اسلام در دهه‌های اخیر بیش از هر زمان دیگری با رشد اندیشه ‌ های تکفیری مواجه است. وهابیت در عربستان، سپاه صحابه در پاکستان، القاعده و داعش در بخش‌های زیادی از خاورمیانه ظهور کرده است. یافته ‌ های این پژوهش نشان می ‌ دهند که گروه ‌ های تکفیری پدیده نوظهوری نبوده و در واقع امتداد فکری و زمینه ‌ ای خوارج هستند. جهان اسلام از نخستین دهه ‌ های پیدایش به سه جریان کلی اهل سنت، شیعه و خوارج تقسیم شد و این تقسیم ‌ بندی کلان هنوز صادق است. گروه ‌ های تکفیری هم به لحاظ اصول فکری و هم به لحاظ زمینه‌ها و بسترهای پیدایش به خوارج شباهت دارند. تکفیر گستردۀ دیگران، بی ‌ توجهی به مقتضیات زمان و مقاومت در برابر تکثر و تغییر، نص ‌ گرایی افراطی و عدم توجه به عقل ‌ گرایی، خشونت و نگاه انحصاری به توحید؛ برخی از موارد تشابه در اصول فکری و رفتاری است. افول سنت قبیله ‌ ای، واکنش به تعدد و تکثر قرائت ‌ ها از اسلام و مقاومت در برابر مدنیت نوظهور اسلامی مهمترین بسترهای پیدایش خوارج هستند. به نظر می‌رسد ظهور داعش نیز، واکنشی سخت به هجوم دنیای مدرن و افول زندگی سنتی می‌باشد؛ در این پژوهش از نگاه تاریخی - تحلیلی و روش مقایسه ‌ ای استفاده شده و از چارچوب هویت مقاومت و بنیادگرایی امانوئل کاستلز بهره نظری برده شده است .