فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

آرایه­های قالی شامل مجموعۀ متنوعی از نقوش گیاهی، جانوری، انسانی و تجریدی است. گستردگی نقوش گیاهی بیش از سایر انواع دیگر است، چراکه تنوع آن به گستردگی نقوش گیاهی موجود در طبیعت، به انضمام نقوش گیاهی تجریدی و در قالب‌های گردان و شکسته است. انواع آرایه‌های گیاهی به‌صورت کلی شامل گونه‌های اسلیمی، ختایی، گل و بوته، درخت و گل‌فرنگ است. این پژوهش با هدف بررسی و شناسایی انواع گل­های شاه­عباسی منقوش در قالی‌های دوره‌های صفوی و قاجار و بررسی تحولات آن در دوران مذکور صورت گرفته است. سؤال اصلی عبارت است از این‌که گل­های شاه‌عباسی منقوش در قالی­های دورۀ صفوی و قاجار دارای چه ویژگی­هایی هستند؟ این پژوهش از نوع بنیادی، از نظر ماهیت توصیفی و از نظر مسئلۀ­ پژوهش توصیفی-تحلیلی و تطبیقی و روش گردآوری داده‌ها، به شیوۀ اسنادی است. نتایج نشان می‌دهد که آرایه گل شاه‌عباسی اناری در قالی‌های دوره‌های صفوی و قاجار، به‌عنوان یکی از پرتکرارترین نقوش، کاربرد داشته است. گل‌های شاه‌عباسی صفوی، ساده و با پیچیدگی‌های کمتری نسبت به نمونه‌های قاجاری نقش شده‌اند، درصورتی‌که نمونه‌های قاجاری، آراسته‌تر و با ریزه‌پردازی‌های فراوان در داخل و حواشی‌ هستند. همچنین، جزئیات نمونه‌های قاجاری پرکارتر و ریزه‌پردازانه است و نمونه‌های صفوی با گزیده‌گزینی رنگ و استفاده از رنگ‌های متمایز نقش شده‌اند. از منظر سادگی و آراستگی می‌توان نمونه‌های صفوی را ساده‌ و کارکردی دانست که از پیچیدگی‌ به دور هستند، اما نمونه‌های قاجاری تجریدی‌تر و با پیچیدگی‌های فرمی و شکلی نقش شده‌اند.