واکاوی نقش عوامل موثر بر بهره‌وری آب به روش تحلیل عاملی (مطالعه موردی: استان قزوین)

نویسندگان

1 دانش آموخته‌ی کارشناسی ارشد، گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قروین، ایران

2 دانشیار، گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قروین، ایران

3 دانشیار، گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قروین، ایران

doi
10.22034/ws.2022.50552.2460
چکیده

کمبود آب ناشی از رشد جمعیت، تغییرات اقلیمی، توسعه صنایع و مداخلات انسانی به یک بحران جدی، به‌خصوص در مناطق خشک و نیمه‌خشک تبدیل‌شده است. محدودیت منابع آب از طرفی و سهم بالای بخش کشاورزی در مصرف آب از طرف دیگر، ضرورت استفاده بهینه از آب در بخش کشاورزی را نشان می‌دهد. این پژوهش به‌منظور واکاوی نقش عوامل مؤثر بر بهره‌وری آب در استان قزوین انجام‌شد. بر اساس یافته‌های این پژوهش در ارتباط با عوامل مؤثر بر بهره‌وری آب، نه عامل شناسایی و استخراج گردید. عامل اول تحت عنوان "اقدامات زراعی- مدیریتی" که حدود 67/14 درصد از واریانس کل را تبیین نمود. عامل دوم با تبیین 39/12 درصد از واریانس کل، "اقدامات فنی- زیرساختی" نام گرفت، عامل سوم تحت عنوان "مدیریت آبیاری" بود که توانسته است 39/10 درصد از واریانس کل را تشکیل دهد. عامل چهارم تحت عنوان "عوامل ترویجی" است که 24/8 درصد از واریانس کل را شامل شد. عوامل پنجم، ششم، هفتم، هشتم و نهم به ترتیب با 30/5، 16/5، 84/4، 5/4 و 73/3 درصد از واریانس کل، تحت عنوان‌های "توصیه‌های کودی"، "مدیریت زمان در مزرعه"، "مکانیزاسیون"، " تحصیلات کشاورز" و "مبارزه اصولی با آفات و علف هرز" شناسایی شدند. این نه عامل درمجموع 24/69 درصد از واریانس کل را تبیین نمودند. نتایج حاصل از مطالعه می‌تواند در برنامه‌ریزی بهبود بهره­وری آب در بخش کشاورزی مورد استفاده مدیران و پژوهشگران قرار گیرد.