تأثیر توسعه شهرک‌های گلخانه‌ای بر تأمین نیاز زیست محیطی دریاچه ارومیه با استفاده از مدل SWAT (مطالعه موردی: حوضه آبریز آجی‌چای)

نویسندگان

1 دانشیار گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

2 دانشجوی دکتری مهندسی منابع آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

3 استاد گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

doi
10.22034/ws.2021.48404.2444
چکیده

تولید چند برابری محصولات کشاورزی در محیط گلخانه نسبت به محیط باز به ­ازای مصرف آب برابر یکی از راه­کارهای مهم در استفاده بهینه از منابع آب می­باشد. در این تحقیق سه سناریو بدبینانه، عادی و ایده­آل جهت توسعه شهرک­های گلخانه­ای در حوضه آبریز آجی­چای تنظیم گردید. جهت ارزیابی اثرات اجرای سناریوهای توسعه شهرک­های گلخانه­ای از مدل ابزار ارزیابی آب و خاک (SWAT) در بازه زمانی 2016- 1987استفاده گردید. شاخص­های آماری حاکی از دقت بالای شبیه­سازی در کلیه ده ایستگاه آب­سنجی می­باشد، به طورری­که در ایستگاه آخولا (خروجی حوضه) آماره­های همبستگی، نش-ساتکلیف و جذر میانگین مربعات خطا در دوره واسنجی به ترتیب برابر با 92/0، 83/0 و 48/6 مترمکعب بر ثانیه و در دوره صحت­سنجی به ترتیب برابر با 86/0، 73/0 و 23/3 مترمکعب بر ثانیه بوده است. توسعه شهرک­های گلخانه­ای با مساحت 1875 هکتار در حوضه آجی­چای به ازای سناریو اول و دوم به ترتیب موجب افت متوسط 68/11 و 41/4 متری و به ازای سناریو سوم موجب افزایش 86/3 متری متوسط تراز آب زیرزمینی آبخوان­های حوضه آجی­چای نسبت به شرایط اولیه گردیده است. در انتهای دوره شبیه­سازی سناریو سوم، افزایش حجم جریان در ایستگاه­ آب­سنجی آخولا به میزان 5/28 میلیون مترمکعب در سال بوده است. نتایج سناریو سوم نشان داد که از کل حجم کاهش یافته از برداشت آب­های زیرزمینی، 24 درصد آن از طریق رودخانه­ها به دریاچه ارومیه تخلیه گردیده، 38 درصد آن مربوط به آب برگشتی آبیاری سنتی بوده و بخش دیگر آن صرف افزایش برداشت بخش کشاورزی از آب­های زیرزمینی و رودخانه­ها گردیده است.