بررسی ظرفیت برداشت شن ماسه و تأثیر آن بر تغییرات مورفولوژی رودخانه (مطالعه موردی رودخانه شراء)

نویسندگان

1 استادیار بخش مهندسی رودخانه، پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی

2 استادیار بخش حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان مرکزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی

doi
10.22034/ws.2021.47500.2430
چکیده

     یکی از مهمترین عوامل به هم خوردن تعادل هیدرولیکی رودخانه برداشت بی­رویه رسوبات از بستر رودخانه می­باشد. در این تحقیق بخشی از رودخانه شراء واقع درشهرستان خنداب که تحت­برداشت بی­رویه شن و ماسه است مورد بررسی قرار گرفت. در پژوهش حاضر از مـدلHEC-RAS 5.3 ، به­منظور شبیه­سازی جریان رسوبات استفاده شده است. به منظور تحلیل هیدرولیکی جریان تعداد 200 مقطع در طول 5/3 کیلومتر رودخانه تهیه شد. برای ایستگاه هیدرومتری جوشیروان، دبی با دوره بازگشت2، 5، 25، 50 ، 100 ساله محاسبه و برای شبیه­سازی هیدرولیکی رودخانه مورد استفاده قرار گرفت. در تحقیق حاضر با بررسی پارامترها قبل و بعد از برداشت مصالح و بررسی‌های میدانی در بازه‌هایی که این عملیات اجراشده است، تغییرات ایجادشده در هندسه و مورفولوژی رودخانه مقایسه شد.  نتایج حاصل از شبیه­سازی نشان داد میزان فرسایش و رسوب­گذاری در 5/1کیلومتر اول و 1 کیلومتر آخر تقریباً در حالت رسوب­گذاری کم شد و مصالح در این منطقه خیلی قابل برداشت نیست. بهترین منطقه برای برداشت مصالح در این بازه از کیلومتر 5/1 تا 5/2 تقریباً وسط بازه می­باشد. که به دلیل شیب و شکل مقطع سرعت جریان کاهش پیدا کرده است و رسوب­گذاری با عمق متوسط 2/1 متر صورت گرفته است. محاسبات نشان داد میزان رسوب قابل برداشت در این بازه  از رودخانه تقریباً 200 تن در سال است.