واکاویِ عواطف زیستۀ آغازینِ مادر در خانوادۀ ایرانی؛ یک پژوهش کیفی با رویکرد تحلیل بنمایه
نویسندگان
1 گروه روانشناسی،دانشگاه تربیت مدرس
2 گروه روانشناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
3 گروه روانشناسی، دانشگاه تربیت مدرس
doi
10.48308/jfr.2025.235604.1751چکیده
در جهانبینیهای کنونی مادرگری مفهومی عاشقانه و آرمانی توصیف می شود. با این حال تجربۀ واقعی مادران نشان می دهد که آنان اغلب آمیزهای از احساسات مختلف را تجربه میکنند. این پژوهش با هدف وارسی عواطف تازهمادران انجام شد. مطالعه به صورت کیفی برروی 13 مادر که تنها یک شیرخوار کمتر از یکسال داشتند، صورت گرفت. مصاحبه با استفاده از روش نیمهساختارمند انجام شد. دادهها به روش تحلیل بنمایه بر اساس چارچوب شش مرحله ای براون و کلارک واکاوی شدند. با بررسی مصاحبههای مادران، چهار بنمایۀ اصلی منفی (تقابل تجربة زیسته و تصویر آرمانی مادری، تجربی و اکتسابی بودن مادری، اولویت هویت مادری بر هویت فردی و عدم عاملیت دررابطه با تصمیم برای خویش و کودک) و یک بنمایۀ مثبت ( بالندگی و رشدیافتگی پس از تطابق با نقش مادری) استخراج شد. مادرانی که نتوانستند تصویر ازپیش تعیینشدۀ مادری را زندگی کنند، احساساتی همانند شرم و گناه، انزوا و تنهایی، خشم و استیصال را تجربه کردند. این پژوهش ترسیم جدیدی از تجربههای فاعلی منفی و مثبت را در مادران ایرانی به بحث میگذارد که نه تنها از لحاظ نظری قابل تأمل است، بلکه در سطح کاربردی نیز اهمیت حرکت به سوی سازشیافتگی بهنجار و تقابل با بیماریانگاری را دوچندان میسازد.
