ارزیابی زیست‌پذیری شهری در شهرهای نفتی ایران مطالعه موردی: بندر ماهشهر

نویسندگان

1 استاد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

3 استادیار جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

doi
10.22034/jsc.2021.250463.1322
چکیده

شهر نفتی ماهشهر همچون سایر همتایان خود با نابرابری فضایی در برخورداری از امکانات، خدمات و کیفیت مطلوب شهری مواجه است. در حقیقت نقش نفتی و صنعتی این شهر بر اکولوژی اجتماعی دوگانه شهری، ساختاریابی، سلسله‌مراتب شغلی-طبقاتی، و طراحی و توسعه فیزیکی شهری مؤثر بوده ­است. در این راستا، ارزیابی شاخص­های زیست‌پذیری در سطح محلات بندر ماهشهر به‌عنوان یکی از مهم‌ترین بندرها نفتی ایران، می‌تواند بیانگر تأثیرگذاری نقش و کارکرد شهر در ایجاد فضاهای نابرابر بوده و راهبردهایی جهت افزایش شاخص­های زیست­پذیری و کیفیت زندگی شهروندان را به‌ همراه­­ داشته باشد. هدف این مطالعه ارزیابی زیست‌پذیری شهری در 32 محله مسکونی بندر ماهشهر است. در گام بعد، تحلیل اثرات شاخص‌های زیست­پذیری در تعیین میزان کیفیت زندگی شهری موردنظر است. برای این منظور از ابزار پرسشنامه به­ همراه اطلاعات جمعیتی سازمان آمار استفاده‌شده است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی انجام‌شده ­است. برای سنجش تفاوت حق به شهر در محله­ها و سطح­بندی محلات، نواحی، و مناطق از آزمون­های آنالیز ­واریانس، تحلیل رگرسیون و تحلیل ‌مکانی استفاده‌شده ­است. یافته­ها نشان داده ­است که محله­های موردمطالعه با نابرابری فضایی دوگانه‌ای در‌ رضایت شهروندان در ابعاد مختلف زیست­پذیری و متعاقباکیفیت زندگی مواجه بوده است. مطابق نتایج آنالیز واریانس میانگین زیست­پذیری در محلات شهر ماهشهر در سطح معناداری 95/0 درصد یکسان نبوده و محلات مختلف از میزان متفاوت زیست‌پذیری برخوردارند. مناطق زیست­پذیرتر عمدتاً بر ماهشهر جدید و محلات کمتر زیست­پذیر بر ماهشهر قدیم و حومه­های مهاجرپذیر کارگری منطبق­اند. همچنین مطابق نتایج تحلیل رگرسیون زیست­پذیری و ابعاد دوازده­گانه­ی در سطح معناداری 95 درصد بر کیفیت زندگی در شهر ماهشهر مؤثر است. به‌نحوی‌که طی سه‌گام، ابعاد زیست­پذیری (زیرساخت­های اوقات فراغت و تفریحی، اشتغال و اقتصاد، امنیت، امکانات و خدمات، محیط‌زیست+ویژگی­های مسکن، امکانات حمل‌ونقل، سلامت و بهداشت+ویژگی‌های خانوار، حکمروایی و ویژگی­های مدنی، تأسیسات و تجهیزات) قادر به پیش­بینی کارایی کیفیت زندگی شهروندان بوده ­اند.