شبیه‌سازی جریان در حوضه‌های فاقدآمار با استفاده از روش‌های منطقه‌بندی در حوضه هامون-جازموریان

نویسندگان

1 استاد دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری

2 استاد گروه هیدرولوژی حوزه آبخیز، مرکز تحقیقات علوم محیط زیست هِلمهولتس، آلمان

3 شاغل در بخش خصوصی-مهندسین مشاور

4 دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری

5 دانشگاه تهران

doi
10.22034/ws.2021.41966.2383
چکیده

در این مطالعه، به منظور شبیه‌سازی سری‌های زمانی جریان در حوضه‌های فاقد آمار، پارامترهای مدل‌های مفهومی بارش رواناب HBV و IHACRES با استفاده از سه روش اصلی منطقه‌بندی شامل: تشابه فیزیکی (PS)، مجاورت مکانی (SP)، رگرسیون چندمتغیره (MR) و یک روش ترکیبی (IDW-PS)، از حوضه دارای آمار به حوضه فاقدآمار انتقال داده شدند. این مطالعه با استفاده از داده‌های روزانه شامل بارش، دما و تبخیر مربوط به 21 زیرحوضه واقع در حوضه رودخانه‌ای هامون-جازموریان واقع در جنوب‌شرق ایران در یک دوره چهارده ساله (1383 تا 1397) انجام شد. روش‌های منطقه‌بندی تحت سه حالت: زمانی (انتقال بین دوره‌های زمانی مختلف)، مکانی (انتقال بین دوره‌های واسنجی یکسان اما حوضه‌های مختلف) و مکانی-زمانی (انتقال بین دوره‌ها و حوضه‌های مختلف) مطالعه شدند. نتایج نشان داد که: (1) مدل پیچیده‌تر HBV عملکرد بهتری نسبت به مدل ساده‌تر IHACRES دارد، بطوریکه میانگین آماره NSE در دوره‌های مختلف در مدل HBV برای واسنجی، اعتبارسنجی و مناسب‌ترین روش منطقه‌بندی (تشابه فیزیکی) به ترتیب برابر با 625/0، 57/0 و 5/0 بود، در حالیکه این مقادیر برای مدل IHACRES برابر با 57/0، 51/0 و 46/0 بدست آمد، (2) روش رگرسیون چندمتغیره با میانگین ضرایب NSE برابر با 2/0 و 24/0 به ترتیب برای مدل‌های HBV و IHACRES بدترین نتایج منطقه‌بندی را نشان داد و (3) در مدل HBV پارامترهای مربوط به روال برف و رواناب به ترتیب بیشترین و کمترین عدم‌قطعیت را داشتند، در حالیکه در مدل IHACRES بیشترین و کمترین عدم‌قطعیت‌ها به ترتیب مربوط به پارامترهای آستانه تنش گیاهی (vs) و سهم جریان آهسته در جریان کل (f) بود.