امکانسنجی اتحادیه پولی اسلامی و جایگاه ایران: تحلیل راهبردی با تأکید برتجربه یورو
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، رشته اقتصادسنجی، دانشگاه ارومیه،ارومیه ایران،
2 استاد تمام، گروه اقتصاد، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران،
3 دانشیار گروه اقتصاد، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، سنندج، دانشگاه کردستان، سنندج ایران
doi
10.22034/es.2026.559019.1905چکیده
ایده ایجاد پول مشترک اسلامی از سال ۲۰۰۳ بهعنوان راهکاری برای تقویت همگرایی اقتصادی و کاهش وابستگی کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی (OIC) به نظام مالی غرب مطرح شده است. با وجود نبود اقدام عملی مشخص، این طرح همچنان از اهمیت نظری و راهبردی برخوردار است. پژوهش حاضر با هدف امکانسنجی تشکیل پول مشترک اسلامی میان کشورهای عضو OIC، با رویکردی ترکیبی (تطبیقی و توصیفی–تحلیلی) و با الهام از تجربه منطقه یورو و نظریه مناطق بهینه پولی(OCA)، ابعاد اقتصادی، نهادی و سیاسی این ایده را بررسی میکند. نتایج نشان میدهد که پول مشترک اسلامی میتواند بهطور بالقوه موجب کاهش هزینههای مبادله، افزایش تجارت درونمنطقهای (۴۰ تا۶۰٪) و کاهش ریسک تحریمها، بهویژه برای ایران شود. با اینحال، ناهمگونی اقتصادی (اختلاف۸۲٪ درتولید ناخالص داخلی سرانه)، وابستگی بالای اعضا به درآمدهای نفتی (حدود۶۰٪) و رقابتهای ژئوپلیتیک میان کشورهایی چون ایران، عربستان و ترکیه از مهمترین موانع تحقق این طرح هستند. همچنین تجربه بحران یورو نشان میدهد که فقدان نهادهای نظارتی کارآمد و سازوکارهای تعدیل شوک میتواند به توزیع ناعادلانه منافع میان اقتصادهای قوی و ضعیف منجر شود. ازاینرو، حرکت مستقیم بهسوی پول واحد اسلامی واقعبینانه نیست و موفقیت آن مستلزم رویکردی مرحلهبندیشده، مبتنی بر همگرایی نهادی و استفاده از سازوکارهای پولی مکمل مانند پول تسویه اسلامی است که برای ایران میتواند به کاهش وابستگی به دلار و تقویت جایگاه در اقتصاد جهان اسلام بینجامد
