فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

امنیت در مجتمع‌های مسکونی یکی از محورهای کلیدی ارتقای کیفیت زندگی و کاهش آسیب‌پذیری در برابر تهدیدات طبیعی و انسانی است. رویکرد پدافند غیرعامل به‌عنوان راهکاری غیرمسلحانه می‌تواند نقش مهمی در تقویت ایمنی کالبدی و ادراکی_فضایی مسکن ایفا کند. پژوهش حاضر باهدف شناسایی و ارزیابی مؤلفه‌ها و زیرمؤلفه‌های طراحی مجتمع مسکونی امن با رویکرد پدافند غیرعامل در شهر تبریز، باتوجه‌به ویژگی‌های اقلیمی و کالبدی خاص آن، انجام شد. شهر تبریز به دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی ویژه در شمال غرب کشور، سابقه‌ی وقوع زمین‌لرزه‌های متعدد، تراکم بالای بافت‌های فرسوده، تمرکز بالای جمعیتی و موقعیت صنعتی آن، از جمله شهرهایی است که تحلیل پدافند غیرعامل در آن اهمیت دوچندان دارد. این مطالعه از نوع کاربردی_توصیفی بوده و در دو مرحله صورت گرفت؛ ابتدا مبانی نظری با روش کتابخانه‌ای گردآوری و بر اساس آن مدلی مفهومی شامل ۱۰ مؤلفه اصلی و ۴۱ زیرمؤلفه تدوین شد. سپس برای ارزیابی مدل، پرسش‌نامه‌ای محقق ساخته بر اساس مقیاس پنج‌گزینه‌ای لیکرت طراحی و در اختیار ۶۰ نفر از متخصصان حوزه مسکن، شامل معماران و مهندسان عمران، قرار گرفت. پایایی پرسش‌نامه با ضریب آلفای کرونباخ 92/0 تأیید شد. داده‌ها با نرم‌افزار SPSS تحلیل گردید و میانگین‌ها، آزمون t مستقل و تحلیل واریانس یک‌طرفه برای مقایسه گروه‌ها بر اساس جنسیت، سابقه کاری و سطح تحصیلات مورداستفاده قرار گرفت. نتایج نشان داد مؤلفه «تسهیلات حرکتی و تخلیه اضطراری» با میانگین 525/4 بالاترین اهمیت را از نظر متخصصان داشته و مؤلفه «حس تعلق به فضا» با میانگین 42/3 کمترین میزان‌پذیرش را کسب کرده است. در سطح زیرمؤلفه‌ها، ۳۳ شاخص تأیید و ۸ شاخص رد شدند. همچنین اختلاف‌نظرهایی محدود میان گروه‌های مختلف بر اساس جنسیت و سابقه کاری مشاهده شد که عمدتاً به مؤلفه‌های ادراکی و ذهنی مربوط بود. یافته‌ها نشان می‌دهد طراحی مجتمع‌های مسکونی امن نیازمند توجه توأمان به ابعاد کالبدی و ادراکی امنیت است و اختلاف‌نظر میان متخصصان تأکید می‌کند که سیاست‌گذاری و طراحی در این حوزه باید مبتنی بر رویکردی جامع و چندبعدی باشد تا طیف متنوعی از دیدگاه‌ها و نیازهای کاربران پوشش داده شود.