فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ازدواج و تشکیل خانواده  از مهم‌ترین انتخاب‌های غیربازاری افراد در طول زندگی است که آثار اقتصادی، اجتماعی و حتی سیاسی خاص خود را به همراه دارد. این انتخاب غیربازاری در بستری از نهادهای رسمی و غیررسمی صورت می‌پذیرد. منظور از نهاد، قاعده‌ی بازی است. این مقاله به دنبال آن است تا با استفاده از ادبیات علمی «اقتصاد خانواده» و «تحلیل اقتصادی حقوق»، به بررسی فلسفه وجودی حقوق خانواده بپردازد. از منظر اقتصادی، ازدواج را می‌توان به مثابه‌ی قرارداد بلندمدتی تلقی کرد که در آن، زوج و زوجه ملزم به انجام تعهداتی در قبال یکدیگرند و در نتیجه‌ی ایفای تعهدات خود، منافعی به دست می‌آورند. البته کسب این منافع، بستگی به سرمایه‌گذاری طرفین در رابطه دارد و ازهمین‌رو، هزینه‌ها و ریسک‌هایی را در پی خواهد داشت. نبودِ تقارن میان هزینه‌های ایجاد منافع در ازدواج و ریسک بهره‌مندی از آن‌ها در طول زمان، زمینه‌ی رفتار فرصت‌طلبانه را که همان مصادره منافع ناشی از ازدواج است، در زوج فراهم خواهد کرد (به ویژه در سال‌های آغازین ازدواج). در همین راستا، نهادهای متفاوتی در گذر زمان به منظور پوشش ریسک زوجه و جلوگیری از رفتار فرصت‌طلبانه‌ی زوج در جوامع مختلف ایجاد شده‌اند. از منظر اقتصادی، فلسفه‌ی وجودی حقوق خانواده، ایجاد سازوکار مناسب برای مدیریت و پوشش ریسک مزبور برای زوجه و ایجاد مانع بر سر راه رفتار فرصت‌طلبانه در زوج است که به طور مشخص در بسیاری از نظام‌های حقوقی در قوانین مربوط به طلاق تبلور می‌یابد.