تأثیر نحوة حدوث نفس بر تفاوت‌های ادراکی زن و مرد

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه علامۀ طباطبائی

2 دانشیار فلسفه و کلام اسلامی، گروه فلسفه، دانشگاه علامۀ طباطبائی، تهران، ایران

doi
10.22054/jcst.2025.83652.1201
چکیده

زنان و مردان در مسائل ادراکی با یکدیگر اختلاف دارند. عوامل مختلفی مانند عوامل جسمانی و اجتماعی باعث ایجاد این اختلاف شده‌اند. این سؤال مطرح است که از منظر فلاسفۀ اسلامی، این تفاوت‌های ادراکی ناشی از تفاوت نفوس زنان و مردان است و یا ناشی از شرایط متفاوت فیزیولوژیکی و اجتماعی ایشان است؟ به‌عبارت‌دیگر آیا نفوس دارای جنسیت هستند یا تفاوت‌های آن‌ها تنها ناشی از بدنی است که به آن تعلق دارند؟ بر اساس دیدگاه جسمانیت الحدوث بودن نفس، نفسی که از بدن زنانه ناشی می‌شود با نفسی که از بدنی مردانه ناشی می‌شود اختلاف خواهد داشت. همچنین بر اساس دیدگاه روحانیت الحدوث بودن نفس، بدن مرجحی است که بر اساس آن، عقل فعال نفس خاصی را به آن افاضه می‌کند. بدین‌جهت در این دیدگاه نیز نفسی که به بدن زنانه تعلق می‌گیرد با نفسی که به بدن مردانه تعلق می‌گیرد متفاوت خواهد بود. این پژوهش نشان می‌دهد که بر اساس هر دو دیدگاه پیدایش نفس از بدن و تعلق نفس به بدن، باید میان نفس زنانه و مردانه تمایز قائل شد. در این مقاله با استفاده از شیوۀ گردآوری اطلاعات، مبانی و نتایج نظریات فلاسفۀ اسلامی در این زمینه مورد ریشه‌یابی و تحلیل قرار گرفته است. بر این اساس نشان داده شده است که نفوس زنان و مردان با یکدیگر اختلاف دارند و تفاوت ادراکی ایشان تنها ناشی از متعلق نفس (یعنی بدن) و عوامل اجتماعی نیست و تفاوت زنان و مردان تنها ناشی از اموری عرضی در حوزۀ عقل عملی نیست.