مطالعه تطبیقی مفهوم‌شناسی صفات الهی (احد و واحد) در قرآن کریم از دیدگاه مفسران فریقین

نویسندگان

1 استادیار دانشکده معارف و اندیشه اسلامی دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 استادیار گروه معارف دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

doi
10.22054/jcst.2025.85373.1228
چکیده

یکی از اهداف قرآن کریم، شناخت و معرفت به خداوند است. به همین منظور در موارد مختلف از اوصاف الهی یاد می‍کند؛ اما به دلیل تمرکز مفسران بر دستیابی به معارف قرآنی و کشف مراد الهی از آیات، معناشناسی اوصاف الهی، کمتر موردتوجه قرار گرفته است. همین امر در برخی موارد باعث غفلت از هدف قرآن در شناخت اوصاف الهی شده و در برخی موارد نیز سوء فهم در معرفت به اوصاف الهی را در پی داشته است. پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی به بررسی مقایسه‍ای دو وصف از اوصاف الهی در قرآن می‍پردازد که محور اثبات توحید خداوند است و چنین نتیجه می‍دهد که واژه أحد به معنای بسیط بودن ذات باری‌تعالی است و خداوند از هرگونه اجزاء و کثرت درون‌ذاتی مبرا است. واژه واحد نیز نسبت به أحد گستره معنایی بیشتری دارد و بیانگر معنای نفی تعدد و کثرت برون‌ذاتی خداوند است. با مقایسه این دو واژه نیز مشخص می‍شود که واژه أحد و واحد درواقع برای توصیف خداوند به یکتایی و یگانگی او لازم و ملزوم یکدیگرند و در توصیف حق‌تعالی به یگانگی چه از جهت وحدت درون‌ذاتی چه وحدت برون‌ذاتی ضروری هستند.