فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تندی شیب یکی از مهم­ترین عوامل در فرسایش خاک است که در مدل­های فرسایش خاک مانند معادله جهانی فرسایش خاک (USLE) و نسخه­های آن، به­عنوان عامل تندی شیب (S) بیان شده است. اطلاعات کافی در مورد دقت مدل­های فرسایش خاک در برآورد عامل تندی شیب در کشت‌زارهای دیم منطقه نیمه­خشک وجود ندارد. بنابراین در این پژوهش، شش کشت‌زار دیم با شیب متفاوت (8، 11، 15، 18، 20 و 24 درصد) در منطقه نیمه­خشک زنجان انتخاب و هدررفت خاک در کرت­هایی به ابعاد 5/1 متر ×5/2 متر تحت باران­های طبیعی طی دوره یک سال آبی از مهر 1394 تا پایان شهریور 1395 اندازه­گیری شد. بر اساس نتایج حاصله، از 82 رخداد بارندگی طی دوره پژوهش فقط 8 رخداد منجر به هدررفت خاک در کرت­ها شدند. عامل تندی شیب بر مبنای نسبت هدررفت خاک از زمین مورد نظر به هدررفت خاک از زمینی با شیب 9 درصد اندازه­گیری شد و با استفاده از مدل­های USLE، RUSLE، USLE-MM و AUSLE  برآورد شد. رابطه­ای قوی بین هدررفت خاک و درصد شیب کشت‌زار مشخص شد (92/0=2R). با افزایش درصد شیب، هدررفت خاک به­شدت افزایش یافت و مقدار عامل تندی شیب (S) برآورد شده با استفاده از مدل­های USLE و USLE-MM به­ترتیب 4 و 15 درصد بیش­تر بود در حالی که مدل­هایAUSLE  و RUSLE به­ترتیب 13 و 10 درصد کم­تر از مقدار مشاهده­ای نشان دادند. این مطالعه بیانگر این است که USLE در مقایسه با نسخه­های اصلاحی آن مدلی مناسب­تر برای برآورد عامل تندی شیب در کشت‌زارهای دیم منطقه نیمه­خشک است.