کاربرد فاصله تاکسنومیک و خوشهبندی برای تعیین میزان نزدیکی و شباهت خاکهای آهکی، گچی و شور آذربایجان شرقی در دو سیستم طبقهبندی خاک
نویسندگان
1 دانشیار گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز
2 استادیار، گروه آمار، دانشکده علوم ریاضی، دانشگاه تبریز
3 دانشجوی دکتری، گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز
4 استاد گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز
5 استاد، گروه علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز
doi
چکیده
در این تحقیق کارایی فاصله تاکسنومیک و خوشهبندی برای پی بردن به میزان همبستگی و ارتباط خاکهای آهکی، گچی و شور مناطق نیمه خشک و خشک آذر بایجان شرقی بر اساس سیستم های ردهبندی خاک آمریکایی (Soil Taxonomy) و مرجع جهانی (World Reference Base) مطالعه شده است. فاصله تاکسنومیکی با استفاده از نرمافزار R و Numerical Taxonomy با کاربرد نرمافزار Excel و خوشهبندی بوسیله نرمافزارهای R و SPSS محاسبه و ارتباط آنها در دو سیستم بررسی گردید. سپس، ضمن استفاده از میانگین دادههای کمی فیزیکوشیمیایی، نتایج حاصل از محاسبات و خوشهبندی با همدیگر و نیز با نظر متخصصین مقایسه شد، که همبستگی کمی خوبی بین سالیدها با سالونچاکها و سالونتزها، جیپسیدها با جیپسیسولها، آرجیدها با لوویسولها، زرپتها با کلسی و جیپسیسولها وجود داشت. نتایج حاصل از چهار روش تقریبا با همدیگر هماهنگ و شبیه بوده، اما استفاده از هر یک محدودیتها و مهارتهای خاص خود را دارا میباشد. روش مفهومی بر اساس خصوصیات کیفی بارز خاکها ( فاکتورها یا فرآیندهای تشکیل خاک، افقهای مشخصه و در کل خصوصیات مورفولوژیکی بارز خاکهای آهکی، گچی و شور) و کددهی آنها بوده که برای دقیق بودن این روش اطلاعات و مهارت کافی و تخصصی ضروری است. در روشهای سنتروئیدی تاکسنومی عددی و خوشهبندی، دادههای کمی حاصل از آزمایشات فیزیکوشیمیایی استفاده شده و نتایج این روشها بیشتر قابل اعتماد میباشد. آسانترین روش استفاده از نرمافزار تاکسنومی عددی بوده که با گزینه های ساده و بدون هیچگونه برنامهنویسی، ماتریس تشکیل داده و ضمن نرمال کردن دادهها، بر مبنای معادله ماهالانوبیس فاصله تاکسنومیکی را به سادگی در دسترس قرار میدهد. در کل این ابزارها و محاسبات برای یافتن ارتباط بین خاک ها در سیستمهای مختلف ردهبندی مفید بوده و از نظر کمی یافتههای عددی برای ارتباط دادن و همبستگی کل آن ها در سیستمهای ردهبندی مخصوصا ST وWRB که در ایران پرکاربرد هستند توصیه میشود.