زیبایی‌شناسی آیات جهاد طبق نظریه انسجام متنی مایکل هالیدی

نویسندگان

1 دانش آموخته دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه علامه طباطبایی

2 دانشیار زبان و ادبیات عربی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

3 فارغ التحصیل کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عربی دانشگاه سیستان و بلوچستان

4 دانش آموخته دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشگاه اراک

doi
10.22091/npa.2026.14370.1047
چکیده

انسجام یکی از عناصر زیبایی­شناسی است که زیبایی­شناسان برای زیبایی متن وجود آن را ضروری دانسته­اند. تأثیر انسجام آنگاه آشکار می­شود که متن بدون آن زیبایی و تأثیر خود را از دست داده و معنا مبهم می­گردد. در متن عناصر معنایی، پیوندی، دستوری و واژگانی، روابطی را می­آفرینند که سبب تمایز متن منسجم از عبارت­های آشفته می­شوند. این جستار درصدد واکاوی انسجامِ آیات جهاد با روش توصیفی - تحلیلی و نظریه هالیدی است. طبق نتایج، انسجام در آیات جهاد سبب ایجاد پیوند ساختاری و عوامل درون متنی شده که از طریق آن عبارات این آیات، معنادار شده است. گونه­های مختلف انسجام در آیات جهاد سبب انتقال بهتر معنا به مخاطب و تثبیت آن در ذهن وی و زیبایی آیات گردیده است و بیانگر مناسبت­های معنایی است که به کلام الهی وحدت و یکپارچگی می­بخشد. انسجام واژگانی در آیات جهاد از طریق وحدت واژگان زیبا و کمال معانی و تناسب آنها با معانی حاصل شده و موجب آفرینش بافتی گوش­نواز و منسجم شده است. انسجام دستوری در چارچوب حذف، ارجاع و جانشینی، جهت زیبایی متن و وضوح معنا به کار رفته است. ارجاع، پیوندی محکم را میان کلمات و آیه­ها ایجاد کرده است و سبب وضوح معنا گردیده و از ابهام متن جلوگیری کرده است. انسجام پیوندی در آیات جهاد اغلب از طریق واو عطف جهت ارتباط بین جمله­ها و وضوح معنا، ایجاد شده است. تکرار نیز با تفهیم مطلب و قرار دادن چیز تکرار شده در مرکز توجه انسجام آفریده، از ابهام متن جلوگیری کرده و باعث روشنی مقصود می­گردد.