زیباییشناسی آیات جهاد طبق نظریه انسجام متنی مایکل هالیدی
نویسندگان
1 دانش آموخته دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه علامه طباطبایی
2 دانشیار زبان و ادبیات عربی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
3 فارغ التحصیل کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عربی دانشگاه سیستان و بلوچستان
4 دانش آموخته دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشگاه اراک
doi
10.22091/npa.2026.14370.1047چکیده
انسجام یکی از عناصر زیباییشناسی است که زیباییشناسان برای زیبایی متن وجود آن را ضروری دانستهاند. تأثیر انسجام آنگاه آشکار میشود که متن بدون آن زیبایی و تأثیر خود را از دست داده و معنا مبهم میگردد. در متن عناصر معنایی، پیوندی، دستوری و واژگانی، روابطی را میآفرینند که سبب تمایز متن منسجم از عبارتهای آشفته میشوند. این جستار درصدد واکاوی انسجامِ آیات جهاد با روش توصیفی - تحلیلی و نظریه هالیدی است. طبق نتایج، انسجام در آیات جهاد سبب ایجاد پیوند ساختاری و عوامل درون متنی شده که از طریق آن عبارات این آیات، معنادار شده است. گونههای مختلف انسجام در آیات جهاد سبب انتقال بهتر معنا به مخاطب و تثبیت آن در ذهن وی و زیبایی آیات گردیده است و بیانگر مناسبتهای معنایی است که به کلام الهی وحدت و یکپارچگی میبخشد. انسجام واژگانی در آیات جهاد از طریق وحدت واژگان زیبا و کمال معانی و تناسب آنها با معانی حاصل شده و موجب آفرینش بافتی گوشنواز و منسجم شده است. انسجام دستوری در چارچوب حذف، ارجاع و جانشینی، جهت زیبایی متن و وضوح معنا به کار رفته است. ارجاع، پیوندی محکم را میان کلمات و آیهها ایجاد کرده است و سبب وضوح معنا گردیده و از ابهام متن جلوگیری کرده است. انسجام پیوندی در آیات جهاد اغلب از طریق واو عطف جهت ارتباط بین جملهها و وضوح معنا، ایجاد شده است. تکرار نیز با تفهیم مطلب و قرار دادن چیز تکرار شده در مرکز توجه انسجام آفریده، از ابهام متن جلوگیری کرده و باعث روشنی مقصود میگردد.