فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ابوبکر محمد بن خلف بن مرزبان که به نوعی ادامه دهندۀ سنّت ابن مقفّع و ابن قتیبه در حوزۀ ترجمه و نثرعربی است، از نویسندگان پرمایۀ سدۀ سوّم هجری محسوب می شود که در یکی از رسائل خود با زبانی طنزآمیز، انتقادی و تمثیلی، فضیلت‌های سگ را در برابر رذایل اخلاقیِ برخی از انسان‌ها به‌ویژه اهل ریا، زهدفروشان، و فقیهانِ متظاهر برمی‌شمرد. این نویسندۀ ایرانی در رسالۀ" فضل الکلاب علی کثیرٍ ممن لبس الثیاب" با بهره‌گیری از ساختار مقایسه‌ای و زبان ادبی، ارزش‌هایی چون وفاداری، تواضع، صداقت و پاکی را در سگ می‌ستاید و آن را از اخلاق ناپسند انسان‌های ظاهرنما برتر می‌داند. این مقاله می‌کوشد ضمن معرفی زندگی و جایگاه ادبی این چهرۀ ناشناخته، نشانی از او در کتب تراجم بیابد وسپس نگاهی گذرا به ساختار و محتوای رساله، بررسی مضامین اخلاقی-اجتماعی آن، و جایگاه این متن در سنت ادب تمثیلی اسلامی بیفکند. یافته‌ها نشان می‌دهد که ابن مرزبان با زبانی گزنده اما آموزنده، معیارهای رایج فضیلت در جامعۀ عهد عباسی را به چالش کشیده و بازاندیشی در ارزش‌های انسانی را پیشنهاد داده است. همچنین دریافتِ درکی عمیق تر از بافت اجتماعی و ادبی دوران عباسی و جایگاه این متن در سنّت نثر عربی، از دیگر ثمرات این پژوهش بوده است.