واکاوی بحران هویت در رمان «أنا أحیا» با تکیه بر نظریه روانشناسی اریک اریکسون

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.

2 دانش آموخته دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.

doi
10.22091/npa.2025.13627.1041
چکیده

انسان همواره به‌دنبال این بوده تا هویت اصلی خود را بیابد و به پرسش‌های «من کیستم؟»، «هدف زندگی چیست؟» پاسخ دهد؛ از این‌رو بحث هویت و بحران هویت در عصر حاضر اهمیت زیادی پیدا کرده است. رمان بستری مناسب برای پرداختن به مشکلات انسان است و از آنجا که لیلی بعلبکی نویسنده رمان «أنا أحیا» این مسأله را در اثر خود انعکاس داده است، نگارندگان به بررسی آن پرداخته‌اند. اریک اریکسون، با معرفی مفهوم «بحران هویت» و ارائه مدل هشت‌مرحله‌ای رشد روانی-اجتماعی، نقش محوری پنجمین مرحله، یعنی «هویت‌یابی» را برجسته ساخت. در این پژوهش، نویسندگان با بهره‌گیری از روش تحلیلی-توصیفی و با تکیه بر چارچوب نظری اریکسون، به تحلیل علل بروز بحران هویت در شخصیت اصلی رمان می‌پردازند. این واکاوی با هدف تبیین فرآیند شکل‌گیری هویت فردی در تعامل با عوامل خانوادگی و اجتماعی، و در بافت کلی اثر ادبی صورت می‌پذیردتا بدین‌وسیله از یک واقعیت اجتماعی که در جامعه نویسنده موجود بوده و او در قالب رمان بدان پرداخته‌است پرده بردارند.. نتایج حاکی از آن است که از جمله پیامدهای بحران هویتی که در بُعد فردی در شخصیت لینا نمودار است، می‌توان به احساس پوچی و سرگردانی، اضطراب، ترس و ناتوانی در تصمیم‌گیری برای آینده اشاره‌کرد. در بُعد اجتماعی هم او دچار عقده حقارت، تعارض و رفتارهای ناهنجار است. در بُعد خانوادگی نیز شکافی عمیق بین او و اعضای خانواده‌اش ایجاده شده که ناشی از تحقیر و نادیده‌گرفتن او است.