فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

      مجاز عقلی از جمله مباحث بلاغی است که منشأ پیدایش اختلافِ نظرهایی میان متفکران این حوزه شد. به­طوری­که عده­ای با رویه پیچیده و ‏چندگانه خود سعی بر زیر سؤال بردن این گونه ادبی را داشتند. در این زمینه، فخر رازی (۶۰۶ هـ) بر آراء بلاغت­دانی همچون عبدالقاهر ‏جرجانی (۴۷۱ هـ) نقد وارد می­کند. ‏در پرتو اهمیت مسأله که واکاوی نحوه اعتراض رازی بر جرجانی است، مقاله حاضر در تلاش است با رویکرد کیفی و روش استقرائی به نقد و بررسی دیدگاه­های این دو متفکر در مبحث مجاز عقلی با تکیه بر کلام خبری بپردازد. از یافته­های تحقیق آن است که رازی به­صورت زیرکانه­ای در مبحث کلام خبری زمینه­سازی می­کند تا بر مجاز عقلی جرجانی اشکال بگیرد. به نظر می­رسد که وی با باطل کردن خبر در دلالت­های تطابقی، مستقیما مجاز عقلی، در دیدگاه جرجانی را هدف قرار می­دهد؛ زیرا شیخ در مجاز عقلی دلالت وضعی را قبول دارد و مجاز را در اسناد می­داند و ایراد وی مبنی بر این­که محوریت سخن جرجانی در مجاز عقلی، فعل بدون فاعل است با استناد به آراء شیخ پیرامون کلام خبری رد می­شود. جرجانی افاده معنا را منوط به اسناد بین مسند و مسندالیه می­داند و از بین دو رکن اولویت را به وجود مسندالیه در کلام می­دهد که این امر دالّ بر وجود حتمی فاعل و نفیِ دیدگاه رازی دارد.