بازخوانی عهد قدیم بنا بر الهیات فمینیستی: نقد دوگانه‌انگاری جایگاه زنان در ساختاری مردسالارانه

نویسندگان

1 دانشیار گروه ادیان و عرفان، دانشکدۀ حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی تهران، تهران

2 دانش‌آموخته دکترای ادیان و عرفان، واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی تهران، تهران

3 دانشیار گروه ادیان و عرفان، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهرا، تهران

doi
10.22034/jrr.2025.395905.2110
چکیده

یکی از موضوعات مورد بحث در الهیات فمینیستی، بازخوانی و بازتفسیر متن مقدس از منظری زنانه‌نگر است. در این بازبینی کوشش می‌شود چهرۀ شخصیت‌های زنانه‌ای که به حاشیه رانده شده‌اند، از دیدگاهی متفاوت ملاحظه شود تا زوایای پنهان شخصیتی آنها که غالبا مغفول مانده است، آشکار گردد. پژوهشگران معمولاً با اشاره به نوعی رابطۀ سلسله‌مراتبی که در زمینۀ مردسالارانۀ متن مقدس مشهود است، زنان را تحت انقیاد مردان معرفی کرده‌اند؛ اما ساحت دیگری از رابطۀ سلسله‌مراتبی در کتاب مقدس وجود دارد که از دوگانه‌انگاری در ساختار مردسالارانۀ جوامع پیشین سرچشمه می‌گیرد و به دین نیز تسری یافته است. در این پژوهش، کوشش بر آن است با روش توصیفی ـ تحلیلی و بهره‌گیری از رویکرد الهیات فمینیستی، رابطۀ سه زوج زنانه در عهد قدیم، یعنی سارا و هاجر، لیه و راحیل و وشتی و استر، دوگانگی و رابطۀ سلسله‌مراتبی در قالب نوعی رقابت ناشی از زمینۀ مردمحور بررسی شود و جنبۀ جدید و متفاوتی از کنشگری زنانه در عهد قدیم مطرح گردد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهند این زنان با قرارگرفتن در ساحت دوم دوگانگی و با واکنش در برابر چالش‌ها، الگویی برای پژوهش فمینیستی پدید می‌آورند.