شکنندگی سیاستهای جنسیتی در ایران دورۀ پهلوی دوم: تحلیلی از حق رأی زنان و قانون حمایت خانواده براساس نظریۀ انطباق مسئلهمحور (PDIA)
نویسندگان
1 استادیار گروه حکمرانی فرهنگی-اجتماعی، دانشکدۀ حکمرانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری حکمرانی جمعیت و خانواده، دانشکدۀ حکمرانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
doi
10.22059/jwdp.2025.402843.1008572چکیده
اصلاحات حقوقی حوزۀ زنان در دورۀ پهلوی دوم، از جمله اعطای حق رأی در سال ۱۳۴۲ و تصویب قوانین حمایت از خانواده در ۱۳۴۶ و ۱۳۵۳، در چارچوب پروژۀ مدرنیزاسیون دولتی و با هدف ارتقای موقعیت سیاسی و اجتماعی زنان اجرا شد. بااینحال، این مداخلات نتوانست به مشارکت معنادار یا نهادینهسازی پایدار حقوق زنان بینجامد و بخش قابلتوجهی از دستاوردهای آن پس از انقلاب ۱۳۵۷ بازگشتپذیر شد. این پژوهش با بهرهگیری از نظریۀ «انطباق رفتوبرگشتی مسئلهمحور (PDIA)» علل این ناکامی را در سطوح فرایندی و ساختاری بررسی میکند. در این مسیر با رویکرد کیفی و روش تحلیل تاریخی–تطبیقی، دادهها از طریق تحلیل اسناد حقوقی، مشروح مذاکرات قانونگذاری و منابع تاریخی گردآوری و با کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدهاند. یافتهها نشان میدهد اصلاحات مزبور بهجای اتکا بر مسئلهمحوری، بر تقلید شکلی از الگوهای غربی، اجرای سریع و بالا به پایین و نبود مشارکت واقعی ذینفعان متکی بودهاند و بهدلیل بیتوجهی به زمینههای فرهنگی–اجتماعی و ضعف ظرفیتسازی نهادی، پشتوانۀ تثبیتکننده نداشتهاند. تحلیل حاضر نشان میدهد پایداری اصلاحات جنسیتی نیازمند طراحی مبتنی بر شناسایی دقیق مسئله، بومیسازی تدریجی راهکارها، بهرهگیری از بازخورد مستمر و تقویت ظرفیتهای حکمرانی است؛ رویکردی که میتواند از تکرار شکست اصلاحات نمایشی جلوگیری کند.
