طراحی الگوی مفهومی کمالگرایی مبتنی بر تجارب زیستۀ دختران نوجوان تیزهوش و کمالگرا: یک مطالعۀ کیفی
نویسندگان
1 استادیار گروه آموزش روانشناسی و مشاوره، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
2 دکتری مشاوره، گروه مشاوره، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
3 استادیار گروه مشاوره، دانشکدۀ علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه الزهراء(س)، تهران، ایران.
4 دانشجوی کارشناسی ارشد مشاوره، دانشکدۀ علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
doi
10.22059/jwdp.2026.403962.1008578چکیده
مطالعۀ حاضر با هدف طراحی الگوی مفهومی کمالگرایی در دختران نوجوان تیزهوش و کمالگرا برای ایجاد فهمی عمیقتر از این پدیده انجام گرفت. روش پژوهش کیفی است و دادهها از طریق نظریۀ دادهبنیاد با استفاده از مصاحبههای نیمهساختاریافته از نمونههای پژوهش جمعآوری شد. جامعۀ پژوهش دانشآموزان مدارس تیزهوشان در مقطع متوسطه بود که دادهها از طریق نمونهگیری هدفمند گردآوری شد و تعداد آنها 13 نفر بود. تحلیل دادهها به روش کدگذاری استراوس و کوربین صورت گرفت. طی کدگذاریها، مقولۀ هستهای تحت عنوان کلی «تلاش برای کسب خودارزشمندی و انطباق با هویت مبتنی بر توانمندی برتر شناختی» انتخاب شد. ویژگیهای فردی، انتظارات خانوادگی، عوامل اجتماعی و ساختار آموزشی بهعنوان عوامل علی کمالگرایی، فرهنگ ارزشگذاری بر موفقیت و فضای مجازی بهعنوان عوامل زمینهساز، مهارتهای مقابلهای و حمایت خانواده بهعنوان عوامل مداخلهگر، دو راهبرد پیشرفتمحور و اجتنابی حفاظتمحور بهعنوان راهبردهای متأثر از کمالگرایی و فهرستی از پیامدهای مثبت و منفی کمالگرایی نوجوانان تیزهوش در الگو استخراج شدند. طبق یافتهها، دانشآموزان تیزهوش بهخاطر توانمندیهای ذهنیشان، تحت انتظارات خاص و زیادی قرار دارند. به همین دلیل کمالگرایی آنها میتواند در کنار رشد و پیشرفت تحصیلی، به آسیبهای روانشناختی متعددی منجر شود. از اینرو نیاز است خانوادهها و مدارسی که با این دانشآموزان در تعاملاند، به اصلاح شیوهها و استانداردهای تربیتی و آموزشی خود اهتمام ورزند.
