کار و خانه: پدیدارشناسی تجربۀ زیسته و روایت زنان شاغل از کار خانگی
نویسندگان
1 کارشناس ارشد جامعهشناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
2 کارشناس ارشد جامعهشناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
3 دانشیار گروه جامعهشناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
4 استاد گروه جامعهشناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
doi
10.22059/jwdp.2025.387216.1008501چکیده
با وجود تغییرات گستردۀ اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی در دهههای اخیر، کار خانگی همچنان بهعنوان وظیفۀ اصلی و هنجار فرهنگی برای بسیاری از زنان، حتی زنان شاغل باقی مانده است. مسئولیتهای اجتماعی و خانوادگی این گروه از زنان، تأثیرات عمیقی بر کیفیت زندگی شخصی و حرفهای، رضایتمندی و سلامت روانی و اجتماعی آنان دارد. در این چارچوب، پژوهش حاضر به شیوۀ پدیدارشناسانه، تجربۀ زیسته و روایت زنان شاغل از کار خانگی و نحوۀ مواجهۀ آن با دوگانگی نقش و پیامدهای آن را بررسی میکند. بیان نظری موضوع با ارجاع به نظریۀ نقشهای اجتماعی، تعارض نقشی و تحلیل و تفسیر نظریۀ فمینیستی از نابرابری جنسیتی صورتبندی شد. از نظر روش، این مطالعه با رویکرد کیفی پدیدارشناسی تفسیری و با استفاده از تکنیک مصاحبۀ عمیق با 15 نفر از زنان شاغل در بخش دولتی و خصوصی شهر مریوان که به شیوۀ هدفمند و نظری انتخاب شدند، به اجرا درآمد. یافتهها نشان داد «خانهداری بهمثابۀ یک مسئولیت گریزناپذیر» بخشی از هویت اجتماعی دوگانۀ زنان شاغل تلقی میشود. درنتیجه این موقعیت متضاد آنها با تجربۀ «فشار نقش و رنجهای دوگانهکاری» مواجه هستند. یافتهها همچنین بیانگر این است که کار خانگی اگرچه بهعنوان تکلیف زنانه تحت سیطرۀ «سنتهای مردسالارانه» به زنان تحمیل میشود، اما در مقابل اشتغال برای آنان انتخابی آزادانه و بهمثابۀ «ابزاری برای مقاومت» عمل میکند. تغییر در موقعیت زنان مستلزم تحقق برابری جنسیتی از طریق گامهای تدریجی بهسوی تغییر ساختار و فرهنگ مشارکتی و برابریخواهانه است.
