راهبردهایی نوین در سیاست گذاری بانکداری اسلامی با تاکید بر رفع چالش های موجود در نظام بانکداری

نویسندگان

1 استاد گروه فقه و مبانی حقوق ، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری، گروه فقه و مبانی حقوق، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

doi
10.22034/es.2024.448780.1747
چکیده

محققان و بانکداران مسلمان طی سه دهه گذشته پیشرفت‌هایی ستودنی به ‌دست آورده‌اند، لیکن با این همه، سیاست های پولی و بانکی موجود در نظام بانک‌داری و مالی اسلامی همچنان در مراحل نخست توسعه قرار دارد و با مشکلات بی‌شماری روبه‌رو است. نظام بانکی اسلامی برای دستیابی به ‌اهداف غایی خود و غلبه بر ‌نظام بانکی متعارف لازم است به شکلی مناسب، سریع و هوشمندانه به‌ مقابله با این چالش‌ها برخیزد.بانکی اسلامی نامیده می‌شود که بر مبنای احکام شریعت عمل کند. تفسیر مسائل شرعی بر‌عهده فقها است. این در حالی است که علمای مکاتب و مذاهب مختلف اسلامی، هر‌کدام دیدگاه متفاوتی دارند. نظام بانکی اسلامی بر ‌مبنای تعریف‌ها و تفسیرها و فتواهای فقها شکل می‌گیرد.پیشینه طولانی‌مدت بانک‌داری متعارف منجر به‌ ایجاد یک بدنه قانونی و حقوقی پخته و مستحکم شده است. اما از آنجا که نظام بانکی اسلامی نظامی نوظهور است، تکنیک‌های قانونی و نظارتی سازگار با بانک‌ها و نهادهای مالی اسلامی هنوز به‌درستی ایجاد نشده و توسعه نیافته است. تجهیز منابع در این بانک‌داری به دو شیوه کلی صورت می‌گیرد: یکی سیستم غیر انتفاعی که خود دو دسته است: قرض‌الحسنه پس‌انداز و قرض‌الحسنه جاری؛ و دیگری سیستم انتفاعی شامل؛ سپرده‌های سرمایه‌گذاری است که از حیث زمانی به کوتاه مدت، میان‌مدت و بلند‌مدت تقسیم می‌شود. سیاست های پولی و بانکی اسلامی، راهبردی عملیاتی در تجهیز و تخصیص منابع پولی، ارائه خدمات بانکی و سیاست‌گذاری پولی بر اساس آموزه‌های اسلامی است. به طور عمده می‌توان میان دو رویکرد ارزیابی محض فقهی و مهندسی مالی اسلامی در ارزیابی سازوکار بانک‌داری اسلامی تمایز قائل شد. در رویکرد تطبیق‌پذیری فقهی بررسی سازوکار بانک‌داری اسلامی، فرایند بررسی تنها شامل موضوع‌شناسی و بررسی فقهی سازوکارهاست.