واکاوی مضامین مردمسالاری در نظام اداری بر اساس آموزههای اسلامی
نویسندگان
1 دکتری، مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه آزاد اسلامی قزوین، قزوین، ایران.
doi
10.22034/jipas.2024.369413.1505چکیده
هدف: مردمسالاری آرمانی است که رهبران کشورها همواره در گفتار و کردار خود بر آن تاکید دارند و جهت نهادینهسازی این آرمان باید نظام اداری کشورها از ظرفیتهای اداری، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی لازم برخوردار باشند و در اینراستا نقش حاکمان و رهبران کشورها بهمنظور ظرفیتسازی و نوسازی نظام اداری در چارچوب ارزشهای حاکم بر آن جامعه بسیار حائز اهمیت است و از آنجاییکه بخش دولتی ایران بر اساس ارزشهای دینی استوار گردیده است، هدف اصلی این مطالعه بر بهبود مردمسالاری در نظام اداری ایران در پرتو آموزههای اسلامی متمرکز گردید. روششناسی: در این مطالعه از شیوه پژوهش کیفی استفاده شد و از آنجاییکه بخش دولتی ایران بر مبنای ارزشهای اسلامی بنا نهاده شده است جهت تبیین مضامین مردمسالاری در نظام اداری به مراجع دینی همچون قرآن و نهجالبلاغه مراجعه گردید و جهت تحلیل دادههای مستخرج از متن مراجع از روش تحلیل مضمون بهره گرفته شد و از آنجاییکه در این مطالعه در صدد کشف مضامین مردمسالاری در نظام اداری بودهایم، هدف مطالعه اکتشافی بوده است. یافتههای پژوهش: با مطالعه منابع دینی، گزارههای منتخب از متن این اسناد احصاء گردید و جهت درک بهتر، هر یک از گزارهها در چند مرحله مورد بررسی، پایش و اصلاح قرار گرفتند تا از این طریق پیام مستتر در هر یک از گزارهها بهطور دقیق توسط پژوهشگر درک گردد و پس از انجام کدگذاریها و تحلیل آنها، تعداد 21 مضمون پایه، 14 مضمون سازماندهنده و پنج مضمون فراگیر مردمسالاری در نظام اداری ایران تبیین گردید و سپس شبکه مضامین در سه سطح شامل: مفهوم (مردمسالاری)، پنج مضمون فراگیر (وظایف سیاسی حاکم در قبال مردم، وظایف اقتصادی حاکم در قبال مردم، وظایف مدیریتی حاکم در قبال مردم، وظایف اجتماعی حاکم در قبال مردم، وظایف حقوقی و قانونی حاکم در قبال مردم) و سپس انشعاب مضامین فراگیر به 14 مضامین سازماندهنده (بهبود مشارکت سیاسی آحاد جامعه، حکمرانی مبتنی بر اراده مردم، توجه به نفع عامه از طریق توزیع عادلانه درآمد و ثروت، سالمسازی ابزارهای درآمدی دولت، ایجاد امنیت روانی در جامعه، تهذیب نفس و آراستن روح از رذایل اخلاقی، رعایت حقوق مردم، قانونمداری و عمل بر مبنای قانون، انجام اصلاحات در حکومت از طریق زمینهسازی در انتقادورزی از سوی مردم، زمامداری و ساختن جامعه بر مبنای عقلانیت علمی، بکارگماری افراد شایسته در مصادر امور حکومت، ایجاد شفافیت در عملکرد سازمانهای دولتی) طراحی گردید. نتیجهگیری: نظام اداری در هر کشوری میبایست بر اساس ارزشهای حاکم بر آن جامعه و بر مبنای خدمت به مردم شکل گرفته و به حرکت در آید که در اینصورت میتوان شاهد افزایش اعتماد عمومی و مشروعیت در حکومت باشیم. یافتههای این مطالعه میتواند رهبران، خطمشیگذاران و مدیران دولتی را در بهبود حکمرانی از طریق نهادینهسازی مضامین مردمسالاری و طراحی نظام اداری و سیاسی کشور بر مبنای این مضامین یاری دهد.