بازتعریف هویت زنان همسر از دست داده: مطالعه‌ای در محله‌های افسریه و عباس‌آباد تهران

نویسندگان

1 دانشیار جامعه‏ شناسی دانشکدة علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد گرمسار، گرمسار، ایران

2 دانشجوی دکتری جامعه ‏شناسی دانشکدة علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد گرمسار، گرمسار، ایران

doi
10.22059/jwdp.2021.314004.1007917
چکیده

پرسش آغازین این پژوهش عبارت است از «زنان متأهلی که همسر خود را از دست می‏دهند، چگونه هویت خود را بازتعریف می‏کنند؟» این پژوهش بر پایة رهیافت نظریة داده‌بنیاد انجام شد. ابزار گردآوری اطلاعات مصاحبة نیمه‌ساخت‏یافته سیر زندگی و مشاهده است. نظریات گیدنز، کاستلز، جنکینز و گیلیگان در بازتعریف هویت بررسی شد. حجم نمونه 21 نفر از زنان «همسر از دست داده» است که با نمونه‏گیری هدفمند و نظری در دو محلة افسریه (منطقة 15تهران) و عباس‌آباد (منطقة 6 تهران) انجام شد. یافته‏های پژوهش نشان می‏دهد که زنان پس از قرارگرفتن در موقعیت زن همسر از دست داده و سپری‌کردن دوران سوگواری، در موقعیت زن «همسر از دست داده» قرار می‏گیرند. با توجه به داده‏ها، سه مقولة هویتی اصلی در‌بارة این زنان شناسایی شد که عبارت‌اند از: 1. زنان همسر از دست دادة شاد، 2. زنان همسر از دست دادة غمگین و 3. زنان همسر از دست دادة سرگردان. زنان شاد به زیر‌مقوله‏های 1. زنان همسر از دست دادة شاد حمایت‏طلب، 2. زنان همسر از دست دادة شاد مستقل و 3. زنان همسر از دست دادة شاد مقاوم دسته‏بندی می‌شوند. بازتعریف هویت زنان همسر از دست داده در پنج الگوی پارادایمی 1. زن فناشده، 2. زن حمایت‏طلب، 3. زن تنها، 4. زن مقاوم و 5. زن مستقل قرار می‏گیرند. تعمق در روند شکل‏بندی هویت جنسیتی زنان همسر از دست داده، نشان می‏دهد که بازتعریف هویت آنان تحت‌تأثیر منابع اقتصادی فرهنگی و اجتماعی، روابط خانوادگی، سن و وجه مادری «زنان همسر از دست داده» است. هیچ‌یک از پنج الگوی پارادایمی در دو محله مسلط نبود.