فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مسئله «شکاف مسئولیت» نخستین بار حدود دو دهه پیش توسط ماتیاس و برای اشاره به چالشی اخلاقی در ارتباط با فناوری‌های هوش مصنوعی معرفی شد. قابلیت یادگیری این فناوری‌ها به آنها اجازه می‌دهد خارج از کنترل و پیش‌بینی طراحان و کاربران عمل کنند. ماتیاس معتقد است در چنین شرایطی، شروط لازم و کافی مسئولیت‌پذیری نه برای کاربران و نه طراحان برآورده نمی‌شود، و بر این اساس نمی‌توان هیچ انسانی را مسئول دانست. در نتیجه، ما با شکاف مسئولیت مواجهیم. مسئله‌ شکاف مسئولیت توجه محققان بسیاری را در حوزه اخلاق فناوری به خود جلب کرده و آثار متعددی در ارتباط با آن منتشر شده است. مجموع راهکارهای ارائه‌شده درباره شکاف مسئولیت، رویکردهای واگرا و متفاوتی دارند و زمینه‌های این تفاوت عمدتاً به مفروضات نظری و اساسی آنها بازمی‌گردد. در مقاله حاضر سه رویکرد اصلی نسبت به مسئله شکاف مسئولیت شامل انحلال مسئله، انتساب مسئولیت به هوش مصنوعی، و انتساب مسئولیت به عامل انسانی، مورد بررسی قرار می‌گیرد. با تحلیل ابعاد اجتماعی و کارکردی مفهوم «مسئولیت» از تعبیری ترکیبی، زمینه‌مند و درجه‌مند از این مفهوم دفاع شده و بر این اساس، دو رویکرد نخست از آن جهت که بر تعبیر درستی از مسئله استوار نیستند، نقد می شوند. علاوه‌براین، ادعا می شود چنان که در موارد مشابه پیدایش شکاف مسئولیت، «بازآرایی نقش‌های اجتماعی» راهبرد کلی و انسان-محور برای حل مسئله است، در مورد شکاف مسئولیت ناشی از فناوری‌های هوش مصنوعی نیز راه حل اساسی از این جنس است. در نهایت برخی چالش‌های موجود در رویکرد سوم مورد بحث قرار می‌گیرد.