تحلیل رگرسیونی پاسخ عملکرد و اجزای عملکرد ارقام عدس دیم به سطوح مختلف کود اوره در شرایط اقلیمی مختلف
نویسندگان
1 مرکز تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی استان کهکیلویه و بویر احمد، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، گچساران، ایران
2 مؤسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مراغه، ایران
3 مؤسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مراغه، ایران،
4 مؤسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مراغه، ایران
5 معاونت مؤسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمانشاه، ایران
6 مؤسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، مراغه، ایران
doi
10.22092/idaj.2026.371442.454چکیده
مقدمه: نیتروژن بهعنوان یک عنصر غذایی ضروری، نقش محوری در فرآیندهای رویشی و زایشی گیاهان ایفا میکند و تأثیر مستقیمی بر سنتز پروتئینها، کلروفیل، اسیدهای آمینه و اسیدهای نوکلئیک دارد. با این حال، پاسخ گیاهان به کود نیتروژن تحتتأثیر متغیرهایی مانند شرایط محیطی، خصوصیات فیزیکوشیمیایی خاک و پتانسیل ژنتیکی ارقام مختلف قرار میگیرد. مصرف ناکافی یا بیش از حد نیتروژن میتواند منجر به کاهش عملکرد محصول شود. بنابراین، ارزیابی پاسخ ارقام عدس به سطوح مختلف کود اوره در شرایط اقلیمی مختلف ایران و تعیین میزان بهینه اقتصادی آن میتواند زمینهساز کارآمدسازی مصرف کود و دستیابی به عملکرد پایدار باشد.مواد و روشها: بهمنظور بررسی پاسخ ارقام عدس به سطوح مختلف کود اوره در تناوب با گندم در شرایط دیم، آزمایشی بهصورت کرتهای خرد شده در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار در سه منطقه (مراغه، سرارود و گچساران) طی سال زراعی ۱۴۰۲-۱۴۰۳ اجرا شد. تیمارها شامل ارقام عدس (سنا و بیلهسوار در مراغه، بیلهسوار و لاین ۰۹S۸۳۲۲۷-۰۴ در سرارود و سپهر و گچساران در گچساران) در کرت اصلی و سطوح نیتروژن (صفر، ۲۵، ۵۰، ۷۵ و ۱۰۰ کیلوگرم اوره در هکتار) در کرت فرعی بودند. کاشت به صورت بهاره و با استفاده از کارنده آسکه سهمحوره انجام شد. برای تحلیل روابط رگرسیونی بهعنوان مکمل تجزیه واریانس، روابط بین سطوح مختلف کود اوره (متغیر مستقل) و صفات زراعی (متغیر وابسته) در قالب مدلهای رگرسیون غیرخطی درجه دوم مورد ارزیابی قرار گرفت.نتایج و بحث: در هر سه منطقه، الگوی پاسخ اکثر صفات به سطوح مختلف کود اوره به صورت سهمیشکل بود که نشاندهنده وجود یک نقطه بهینه برای مصرف کود است. در مراغه، حداکثر عملکرد دانه رقم سنا (۷۶۶ کیلوگرم در هکتار) با مصرف ۵۲ کیلوگرم اوره در هکتار و بیلهسوار (۶۰۳ کیلوگرم در هکتار) با مصرف ۴۹ کیلوگرم اوره در هکتار حاصل شد. در سرارود، لاین S83 با کاربرد ۶۲ کیلوگرم اوره در هکتار و بیلهسوار با مصرف ۵۳ کیلوگرم اوره در هکتار به ترتیب عملکرد ۲۴۵۶ و ۲۲۸۸ کیلوگرم در هکتار رسیدند. در گچساران، ارقام گچساران و سپهر بهترتیب با کاربرد ۵۷ و ۶۸ کیلوگرم اوره در هکتار، عملکرد ۸۶۲ و ۷۸۸ کیلوگرم در هکتار تولید کردند. حد بهینه اقتصادی اوره در مراغه برای سنا و بیلهسوار برابر 50، در سرارود برای S83 و بیلهسوار 55 و در گچساران برای گچساران و سپهر ۴۵ کیلوگرم اوره در هکتار محاسبه شد.
