فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: آفتابگردان یکی از نباتات روغنی مهم جهان است که عملکرد آن به شدت تحت تأثیر تنش خشکی قرار می‌گیرد. از این رو، دستیابی به ژنوتیپ‌های برتر متحمل به تنش‌های محیطی جهت کشت در شرایط دیم، امری ضروری است. در این راستا، اتکا به یک صفت منفرد در فرآیند گزینش، به احتمال زیاد نتایج مطلوبی به دنبال نخواهد داشت؛ بنابراین استفاده از مجموعه‌ای از صفات و شاخص‌های چند صفتی، می‌تواند دقت شناسایی ژنوتیپ برتر را افزایش می‌دهد. بنابراین هدف از این تحقیق گزینش برترین هیبریدهای آفتابگردان در شرایط دیم با استفاده از شاخص‌ انتخاب ژنوتیپ ایده‌آل (SIIG) و شاخص طراحی ایدئوتیپ از طریق پیش‌بینی نااریب بهترین خط (FAI-BLUP) بود.روش‌شناسی پژوهش: این آزمایش با استفاده از 12 هیبرید جدید آفتابگردان بهمراه سه رقم شاهد زرین، شمس و آذر در ایستگاه ملی تحقیقات کشاورزی و تولید بذر گنبد کاووس به مدت دو سال زراعی (1404-1402) در قالب طرح بلوک کامل تصادفی با چهار تکرار اجراء گردید. بذور هر هیبرید در یک واحد آزمایشی 2/7 متر مربعی شامل چهار خط به طول سه متر و فاصله ردیف 60 سانتی‌متر کاشته شدند. زمین اجرای آزمایش در سال قبل زیر کشت گندم بوده است. نحوه کشت به صورت مسطح و دستی بود و کنترل علف‌های هرز به صورت دستی انجام شد. صفات تعداد روز تا گلدهی، روز تا رسیدگی، ارتفاع بوته، ارتفاع طبق از سطح زمین، قطر طبق، قطر ساقه و تعداد دانه در طبق یادداشت‌برداری شد. بعد از برداشت وزن هزار دانه، درصد روغن، عملکرد دانه و روغن محاسبه گردید. تجزیه و تحلیل‌های آماری شامل تجزیه واریانس و انتخاب بهترین ژنوتیپ‌ها با استفاده از روش SIIG در نرم‌افزارهای SAS ver 9.4 و Excel انجام شد. همچنین برای تحلیل روش FAI-BLUP از نرم‌افزار R و بسته تجزیه آزمایش‌های چند محیطی (metan) استفاده گردید. یافته‌های پژوهش: نتایج تجزیه واریانس مرکب نشان داد که اثر سال و اثر متقابل ژنوتیپ × سال برای تمامی صفات در سطح احتمال 1 درصد معنی‌دار بود که بیانگر تأثیر شرایط محیطی و واکنش متفاوت ژنوتیپ‌ها در سال‌های مختلف است. همچنین اثر ژنوتیپ تمام صفات معنی‌دار بود. مقایسه میانگین‌ها نشان داد که هیبریدهای مختلف تفاوت قابل توجهی در صفات مورد مطالعه از جمله عملکرد داشتند؛ هیبریدهای H1، H10، H11 و H9 بیشترین عملکرد دانه را تولید کردند، در حالی که هیبریدهای H6 و H7 کمترین عملکرد را داشتند. شاخص چندصفتی SIIG هیبریدهای H1، H9، H11، H10، H13 و H2 را به‌عنوان هیبریدهای برتر معرفی کرد. نمودار پراکنش دوبُعدی نیز نشان داد که هیبریدهای H1، H10، H11 و H9 در گروه اول و دارای مقادیر بالای عملکرد و SIIG  بودند. علاوه بر این، شاخص FAI-BLUP هیبریدهای H1 و H9 را به‌عنوان هیبریدهای برتر انتخاب کرد. در مجموع، هیبریدهای H1، H9، H10، H11 و H13 در اکثر شاخص‌ها و صفات زراعی برتر بودند و می‌توانند گزینه‌های مناسبی برای کشت در شرایط دیم باشند.