فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: رشد و نمو گیاه در خاک‌های آهکی و همچنین در لکه‌های آهکی خاک‌ها با محدودیت‌های متعددی مواجه است. گوگرد به‌عنوان یک عنصر غذایی ضروری، علاوه‌بر نقش تغذیه‌ای، با کاهشpH ، اثرات مثبتی بر ویژگی‌ خاک‌های آهکی دارد؛ به‌همین علت به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مواد اسیدزا برای اصلاح خاک‌های آهکی و بهبود تغذیه گیاهان مورد استفاده قرار می‌گیرد. این تحقیق با هدف بررسی تأثیر گوگرد معدنی و باکتری اکسیدکننده گوگرد (تیوباسیلوس با جمعیت بیشتر از 107 سلول در هر گرم) در ترکیب با کود دامی پوسیده بر خصوصیات دو نوع خاک آهکی و عملکرد گندم دیم انجام شد. روش شناسی پژوهش: آزمایش به صورت کرت‌های خرد شده در قالب طرح پایه بلوک‌های کامل تصادفی در یکی از مزارع دیم شهرستان هشترود در سال زراعی 1403-1402 اجرا شد. تیمارهای آزمایش شامل دو نوع خاک شامل خاک کم‌آهک (22 درصد) و خاک پرآهک (39 درصد) به‌عنوان فاکتور اصلی و پنج سطح اصلاح‌کننده خاک شامل گوگرد + تیوباسیلوس (S+TB)، گوگرد + تیوباسیلوس + کود دامی (S+TB+FM)، گوگرد + کود دامی (S+FM)، کود دامی (FM) و تیمار شاهد (C) به‌عنوان فاکتور فرعی بودند. کود دامی به میزان 4 تن در هکتار، گوگرد به میزان 1 تن در هکتار و باکتری تیوباسیلوس به میزان 2 درصد وزن گوگرد مصرفی استفاده شد و شاخص‌های رشد شامل ارتفاع بوته، وزن هزاردانه، عملکرد بیولوژیک و عملکرد دانه در هکتار تعیین شد. همچنین، ویژگی‌های شیمیایی خاک مانند pH، هدایت الکتریکی (EC)، میزان کربنات کلسیم، کربن آلی و فسفر و پتاسیم قابل جذب در عمق ۰ تا ۲۵ سانتی‌متری مورد ارزیابی قرار گرفت. یافته‌های پژوهش: تمامی تیمارهای اصلاحی موجب بهبود معنی‌دار عملکرد دانه و عملکرد زیستی گندم در هر دو نوع خاک شدند. در خاک کم‌آهک، تیمار ترکیبی S+TB+FM با کاهش معنی‌دار محتوای آهک از 21 به 17 درصد و pH از 6/7 به 2/7 و افزایش معنی‌دار کربن آلی از 27/0 به 40/0 درصد و فسفر قابل جذب از 5/3 به 8/4 میلی‌گرم بر کیلوگرم، مؤثرترین تیمار شناخته شد. این تغییرات منجر به بهبود معنی‌دار شاخص‌های رشد گندم شامل افزایش ارتفاع بوته از 76 به 100 سانتی‌متر، عملکرد دانه از 1854 به 4355 کیلوگرم در هکتار، عملکرد زیستی از 5984 به 10393 کیلوگرم در هکتار و شاخص برداشت از 31 به 42 درصد شد. اگرچه تیمارهای حاوی گوگرد در هر دو خاک مؤثر بودند، اما اثر کود دامی در خاک کم‌آهک بارزتر از خاک پرآهک بود. بر اساس این یافته‌ها، در خاک‌های کم‌آهک، تیمار ترکیبی S+TB+FM (شامل 1 تن گوگرد، 4 تن کود دامی و 2% باکتری تیوباسیلوس) به عنوان راهکار بهینه برای اصلاح خاک و بهبود عملکرد گندم توصیه می‌شود.