فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: نخود در بیشتر از 50 کشور کشت می‌گردد و در مقیاس ‌جهانی، ‌‌پس ‌از لوبیا و نخودفرنگی، مقام ‌سوم ‌را از لحاظ ‌تولید و سطح‌ زیر کشت به خود اختصاص داده است. گیاه نخود توسط عوامل بیماری‌زای متعددی از قبیل قارچ­ها، باکتری­ها، ویروس­ها و نماتدها مورد حمله قرار می­­گیرد که بیماری پژمردگی و بوته زردی با عامل Fusarium oxysporum f.sp. ciceris و پوسیدگی سیاه ریشه با عامل Fusarium solani از مهم‌ترین بیماری‌های قارچی این گیاه محسوب می­شوند. گونه‌های فوزاریوم همراه ریشه و طوقه نخود هم به‌عنوان ساپروفیت و غیر بیماری‌زا و هم به شکل مهاجم و بیماری‌زا روی نخود گزارش شده‌اند. شناسایی و بررسی تنوع میان گونه­ها امکان برنامه­ریزی بهتر برای مدیریت بیماری و همچنین جایگاه درست طبقه­بندی این قارچ را فراهم می‌سازد؛ لذا این تحقیق با هدف شناسایی گونه‌های قارچ فوزاریوم  مرتبط با پژمردگی و پوسیدگی ریشه و طوقه نخود از مزارع کشت نخود در استان­های کرمانشاه، ایلام و گلستان انجام گرفت. روش شناسی پژوهش: نمونه­برداری از گیاهان دارای علایم بیماری پژمردگی و پوسیدگی ریشه و طوقه از مزارع نخود استان­های کرمانشاه، ایلام و گلستان صورت گرفت. قطعات بافت­های آلوده پس از ضدعفونی سطحی به مدت سه دقیقه با هیپوکلریت­­­­ سدیم 5% ، با آب مقطر سترون شستشو شده و پس از خشک‌کردن با حوله کاغذی سترون، روی محیط کشت (PDA) Potato Dexterous Agar کشت داده شدند و تشتک‌های ­پتری برای مدت 10-5 روز در دمای 25 درجه سانتیگراد قرار داده شدند. پس از کشت و خالص­سازی جدایه­ها، اثبات بیماری‌زایی جدایه­های فوزاریوم  روی رقم نخود حساس به بیماری (ILC 1929) انجام شد. استخراج DNA جدایه­ها به روش Cetyl Trimethyl Ammonium Bromide (CTAB)  انجام شد. ترادف نوکلئوتیدی ناحیه  ITS-rDNAدر پایگاه اطلاعاتی NCBI با نرم‌افزار BLAST با ترادف­های موجود در بانک ژن مقایسه و ثبت شد. فیلوگرام بر اساس تطابق ترادف نوکلئوتیدی با استفاده از روش حداکثر درستنمایی به‌وسیله نرم­افزار MEGA6.0 و بر اساس 1000 تکرار (bootstrap) رسم گردید. یافته‌های پژوهش: بر اساس ویژگی­های ریخت‌شناختی و داده­های مولکولی حاصل از تکثیرITS-rDNA  گونه­های  F. solani ، F. acuminatum ، F. equiseti ، F. oxysporum f. sp. ciceris  و Fusarium spp. مورد شناسایی قرار گرفتند که در بین آنها F. oxysporum غالب­ترین و شایع­ترین گونه بوده و از بیشترین فراوانی برخوردار بود. گونه­های F. acuminatum و F. equiseti بیشتر از گیاهان بالغ جداسازی شدند، درحالی‌که گونه­های F. oxysporum و  F. solaniدر تمامی مراحل رشد، از گیاهچه تا غلاف­دهی قابل‌جداسازی بودند. درخت فیلوژنتیکی بر اساس مقایسه توالی نواحی ITS- rDNA، گونه­های شناسایی شده فوزاریوم  را در چهار گروه فیلوژنتیکی طبقه­بندی کرد. نتایج نشان داد که استفاده از توالی­یابی ناحیه ITS-rDNA می‌تواند به‌عنوان یک روش مکمل مناسب برای شناسایی گونه­های مختلف فوزاریوم  به کار گرفته شود.