تحلیل اقتصادی- سیاسی تعرفه‌های تجاری: بررسی تجربی نقش قدرت بازار و نفوذ سیاسی در کشورهای منتخب آسیا

نویسندگان

1 گروه اقتصاد کشاورزی، دانشگاه سید جمال الدین اسدآبادی

doi
10.30465/jnet.2026.52523.2229
چکیده

در این پژوهش، با هدف تحلیل هم‌زمان عوامل اقتصادی و سیاسی مؤثر بر نرخ تعرفه‌های وارداتی، پنج کشور آسیایی شامل ایران، ترکیه، هند، پاکستان و چین در بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۰ بررسی شده‌اند. چارچوب نظری مطالعه بر مبنای الگوهای گروسمن و هلپمن (Grossman & Helpman) (1994) و هلپمن و کروگمن (Helpman & Krugman) (1995) استوار است. در این چارچوب، تعرفه‌ها نه‌تنها تابع کشش صادراتی (به‌عنوان نماینده قدرت بازار) هستند، بلکه تحت تأثیر نفوذ لابی‌های صنعتی و شاخص‌های مشارکت سیاسی نیز قرار می‌گیرند. در گام نخست، کشش صادراتی کشورها با استفاده از الگوی تقاضای CES برآورد شد. سپس متغیرهای اقتصادی و سیاسی در قالب یک الگوی پانل دیتا با اثرات ثابت وارد شدند. به‌منظور کنترل ناهمگنی‌های ثابت و مشاهده‌نشده میان کشورها، از الگوی اثرات ثابت پانلی استفاده شده است. در این پژوهش، تعرفه بهینه اقتصادی بر اساس کشش‌های تجاری در چارچوب ترجیحات CES محاسبه می‌شود. همچنین، سناریوی تعرفه بهینه سیاسی با گسترش این چارچوب و لحاظ‌کردن متغیرهای سیاسی–نهادی در قالب رگرسیون پانلی مورد بررسی قرار می‌گیرد. نتایج تجربی نشان می‌دهد که کشش صادراتی با ضریب منفی و معنی‌دار (68/1-) اثر بازدارنده‌ای بر نرخ تعرفه دارد.