فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: نخود (Cicer arietinum L.)  با دارا بودن مقادیر بالای پروتئین و مواد معدنی ارزشمند از اقلام مهم در سبد غذایی مردم ایران محسوب می­گردد. این محصول به دلیل سازگار بودن با شرایط سخت اقلیمی دیمزارهای کشور، در بیش از  پانصد هزار هکتار از اراضی دیم ایران کشت می­شود. نخود، مهم­ترین محصول حبوبات دیم کشور بوده و به دلیل در تناوب قرار گرفتن با غلات نقش مهمی در پایداری کشاورزی این مناطق دارد. بیماری زردی و پژمردگی نخود با عامل  Fusarium oxysporum f.sp. ciceris از مهم ترین بیماریهای این گیاه بوده و باعث کاهش کمّی و کیفی تولید در کلیه مناطق تحت کشت این محصول در ایران می­شود.  مؤثرترین و اقتصادی­ترین شیوه مدیریت و کنترل این بیماری، تولید و استفاده از ارقام مقاوم است. روش­‌شناسی: در این بررسی تعداد 92 مزرعه مشکوک به بیماری که علایم زردی و پژمردگی را نشان می­دادند بازدید شد و تعدادی نمونه آلوده با ثبت مشخصات از مناطق مختلف غرب و شمالغرب کشور جمع­آوری­ گردید. نمونه ها پس از انتقال به آزمایشگاه اقدام به جداسازی و خالص­سازی بیمارگر از آنها شده و اثبات بیماریزایی بر روی رقم حساس انجام گرفت . برای شناسایی جدایه­ها،  در گام نخست از روش­های کلاسیک مبتنی بر مشخصه­های ریخت شناسی و با استفاده از کلیدهای تاکسونومیکی و در گام دوم از روش­های مبتنی بر تکنیک­های مولکولی استفاده شد. یافته‌­های پژوهش: بر مبنای روش­های کلاسیک، تعلق تمام نمونه­ها به‌عنوان گونه‌هایی از جنس فوزاریوم (Fusarium spp.) نشان داده­شد. بر اساس کلیدهای تاکسونومیک و ریخت­شناسی، 39 جدایه به عنوان F.oxysporum شناسایی شدند. متعاقباً و با استفاده از یک نشانگر مولکولی تعلق 32 جدایه به فرم مخصوص (forma specialis) نخود تأیید گردید. در گام نهایی، با استفاده از نشانگرهای اختصاصی، تعداد 15 جدایه به عنوان نژادهای 1B/C، 2، 4 و 6 شناسایی شدند. این نتایج نشانگر وجود نژادهای 2 و 4 در بین نمونه­های جمع آوری شده است که اولین گزارش از حضور آنها در ایران به شمار می­رود.  این یافته می­تواند در تولید ارقام مقاوم به بیماری برای مناطق آلوده کشور کاربرد داشته باشد.