دگرگونی شخصیتها در ترجمه بینانشانه ای مورد مطالعه:اقتباس سینمایی «پل خواب» از رمان «جنایت و مکافات» در دو پیکرهی زبان فارسی و فرانسه
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری پژوهش هنر، گروه تخصصی هنر، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران، ایران
2 استاد دانشگاه تربیت مدرس
3 دانشگاه شهید بهشتی
doi
10.22067/rltf.2023.80313.1072چکیده
یاکوبسن با دسته بندی ترجمه به سه نوع درون زبانی، بین زبانی و بینانشانه ای، اقتباس را نوعی ترجمۀ بینانشانه ای در نظر می گیرد. اکو نیز ترجمۀ بینانشانه ای را نمونه ای از تفسیر می داند؛ بدین معنا که اقتباس کننده معنایی را که خود در رمان احساس کرده، به نظام تصویر (فیلم) تبدیل و به این ترتیب خود به نوعی تفسیرگر بدل می شود. از این رو ترجمۀ بینانشانه ای را میتوان نوعی تفسیر دانست. هدف از این نوشتار بررسی ترجمۀ بینانشانه ای شخصیت های رمان جنایت و مکافات (داستایفسکی، 1866)، بهعنوان یکی از پربسامدترین داستان های اقتباس شده در سینما، و فیلم سینمایی «پل خواب» (براهنی، 1393) از منظر دگرگونی شخصیت هاست تا تفسیر انتقادی اقتباس کننده از منبع اقتباس، نشان داده شود. نخستین بار ویکتور درِلی در سال 1884 رمان جنایت و مکافات را از روسی به فرانسه ترجمه کرد و از آن زمان تاکنون، رمان مذکور به لحاظ ساختار و محتوا مورد توجه بسیاری از منتقدان ادبی فرانسه بوده است. مسئلۀ اصلی این پژوهش شامل بررسی تغییرات شکلگرفته از یک پیوستار (رمان) به پیوستار دیگر (فیلم)، صرفاً از منظر ویژگی های شخصیتی است. قیاسِ ویژگی شخصیتی کاراکترها، دگردیسی آنها و بررسی مراحل سیر قهرمان در هر دو اثر نشان می دهد، تفسیر اقتباس کننده از رمان، علاوه بر تغییر ماهیت شخصیت ها، تغییرات دیگری را نیز به همراه دارد که این تغییرات حاصل نظام های انتظاراتی و بافت اجتماعی داستانِ جدید بوده است و به نوبۀ خود، برآمده از نیت اقتباس کننده و دیدگاه منتقدانۀ او به زمانۀ خویش است.