گذارِ برخی عناصر زیبایی‌شناختی دیوان شمس در ترجمه‌ی فرانسوی‌ اوا دو ویتره میروویچ

نویسندگان

1 دانشگاه علامه طباطبائی

2 دانشگاه علامه طباطبائی

3 دانشگاه علامه طباطبائی

doi
10.22067/rltf.2021.67112.0
چکیده

زﯾﺒﺎﯾﯽ‌ﺷﻨﺎﺳﯽ به مطالعه ﺷﻌﺮ در دو ﺑﺨﺶ، روﺳﺎﺧﺖ، یعنی زﺑﺎن و ﻣﻮﺳﯿﻘﯽ آن، و زیر‌ﺳﺎﺧﺖ، یعنی ﻣﺤﺘﻮا و اﻧﺪﯾﺸﻪ ﭘﻨﻬﺎن در کلام، می‌پردازد. ﻏﺰﻟﯿﺎت ﺷﻤﺲ ﺗﺒﺮﯾﺰی، ﻧﻤﻮﻧﻪ‌ی ﺑﺎرز شعر حماسی ـ عرفانی اند که از آرایه‌های ادبی، موسیقی و عناصر زیبایی زیرساختی و روساختی قوی‌ برخوردارند. مولوی در دیوان شمس به وفور از آهنگِ حاصل از چینش‌‌های متفاوت مصوت‌ها، عناصر روساخت زیبایی شعر، برای القاء معانی و هیجاناتِ عرفانی خود استفاده می‌کند. در این مقاله، انتقال عناصر زیبایی‌شناختی را در ترجمۀ فرانسوی اِوا دو ویتره میروویچ با سبک‌شناسی وینه و داربلنه بررسی ‌کرده‌ایم و نشان ‌داده‌ایم که وام‌گیری، گرته‌برداری، ترجمه واژه به واژه، تغییرِ صورت، تغییرِ بیان، معادل‌یابی و همانندسازی هر کدام بشکلی در گذار زیبایی شعر مولانا به زبان فرانسه نقش ایفا کرده‌اند. عناصر زیبایی‌شناختی شعر مولانا در ترجمه میروویچ گذاری دشوار به «زبان ـ فرهنگ» فرانسه داشته‌اند. این عناصر نهایتاً شکل و قالبی متفاوت و البته گاه دلنشین یافته‌اند، که به توانش زبان‌شناختی مترجم، و «تراوایی» زبان فرانسه نسبت به عناصر زبانی ـ فرهنگی شعر فارسی و عروض خاص آن مربوط می‌شود. افق زبانیِ ترجمه میروویچ، متفاوت از افق زیبایی‌شناختی شعر مولانا، ازتعامل زبان ـ فرهنگ‌های مقصد و مبدأ در نزد مترجم شکل ‌گرفته است که ویژگی خاص خود را به عنوان یک اثر مستقل ادبی داراست.