نظریه بیماری ایرانی (سیستم پیچیده ناسازگار و اینرسی ترکیبی نهادی در شرایط همزمانی رکود تورمی، ناکارآمدی نهادی و محدودیتهای بینالمللی)
نویسندگان
1 دانشیار مدیریت مالی، دانشکده مدیریت، اقتصاد و حسابداری، دانشگاه پیام نور ، تهران ، ایران.
doi
10.30465/ce.2026.53064.2059چکیده
نظریه بیماری ایرانی این پژوهش با هدف ارائه نظریهای جدید تحت " عنوان بیماری ایرانی " انجام شده است؛ پدیدهای که در آن همزمانی و تعامل تقویتکننده سه بحران محدودیتهای بینالمللی، ناکارآمدی مزمن نهادهای حکمرانی و رکود تورمی عمیق، به ازدسترفتن قابلیت برنامهپذیری اقتصاد کلان و شکست سیاستگذاری متعارف میانجامد. این پژوهش با رویکردی نظری-تبیینی به بررسی سازوکارهای شکلگیری و استمرار این وضعیت میپردازد و مدلی مفهومی چندلایه برای خروج از چرخه ناکارآمدی نهادی و اقتصادی در چارچوب تطبیقی با نظریههای بینالمللی، ارائه میدهد. پژوهش حاضر از نوع نظریهپردازی تبیینی با رویکرد کیفی-تلفیقی است تحلیل مفهومی-تبیینی مبتنی بر تلفیق نظریات اقتصاد نهادی نو، کارگزار-اصیل، پیچیدگی نهادی و سازگاری تدریجی نهادهاست.یافتهها نشان میدهد «بیماری ایرانی» در قالب یک چرخه خودتقویتکننده ناکارآمدی نهادی عمل میکند که در آن محدودیتهای بینالمللی بهعنوان کاتالیزور تشدیدکننده، سازوکارهای سازگاری معکوس را فعال میسازد. نتیجه این تعامل، ایجاد یک تله تعادل ناکارآمد و غیرقابل پیشبینیشدن نتایج سیاستها است.