شناسایی عوامل موثر کلان بر کسری بودجه ایران با استفاده از روش های بیزی

نویسندگان

1 استاد گروه اقتصاد، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

2 دانشجوی دکتری اقتصاد بخش عمومی ، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

3 استاد گروه اقتصاد، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

doi
10.30465/ce.2025.50822.2014
چکیده

این پژوهش به بررسی عوامل کلان مؤثر بر کسری بودجه ایران طی دوره ۱۳۶۵ تا 1401 می‌پردازد. برای این مهم از دو چارچوب بیزی BACE) و (BASو یک روش مکمل آنها(Jointness) استفاده شد .نتایج حاصل از روش‌های BAS و BACE نشان داد که متغیرهای نهادی (آزادی انتخابات و شاخص دموکراسی و شاخص فساد)، مالی (درآمد مالیاتی و مخارج دولت) و برون‌زا (تحریم‌ها ) به‌طور مداوم در مدل‌های با احتمال پسین بالا حضور دارند. همچنین تورم و باز بودن اقتصادی هم در میان متغیرهای با اهمیت حضور دارد. همچنین یافته‌های Jointness نشان می‌دهد در ایران روابط متغیرهای کلان مالی عمدتاً جانشینی هستند: مخارج دولت و درآمد مالیاتی و همچنین درآمد مالیاتی با تحریم‌ها و دموکراسی جایگزین یکدیگر عمل می‌کنند و اثرات واکنشی و غیرپایدار بر پایداری مالی دارند. در مقابل، روابط مکمل و تقویت‌کننده میان متغیرهای نهادی و اقتصادی مانند دموکراسی و آزادی انتخابات و بازبودن اقتصادی و آزادی انتخابات مشاهده شد که نشان‌دهنده اهمیت نهادهای سیاسی و شفافیت مالی در اصلاح ساختار بودجه است. این نتایج بر لزوم هماهنگی سیاست‌های مالی با اصلاحات نهادی و افزایش پاسخ‌گویی دولت تأکید دارند.