فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: زادآوری طبیعی، یکی از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر بقا و پایداری جنگل‌‌های طبیعی تلقی می‌‌شود. درک تنوع، توزیع و وضعیت زادآوری طبیعی گونه‌‌های چوبی، بینش‌‌های مهمی درمورد سلامت بوم‌شناختی و خدمات بوم‌سازگان جنگلی ارائه می‌‌دهد و به پیش‌‌بینی پایداری جنگل در آینده کمک می‌‌کند. باتوجه‌به اهمیت بوم‌شناختی و تولیدی جنگل‌های هیرکانی، لزوم انجام پژوهشی جامع درمورد وضعیت زادآوری طبیعی موجود در این جنگل‎ها، ضروری به‌نظر می‌‌رسد، بنابراین هدف از پژوهش پیش‌رو، بررسی وضعیت کمی زادآوری طبیعیِ گونه‌‌های چوبی در توده‌های مدیریت‌شده در جنگل‌‌های هیرکانی ایران است.مواد و روش‌ها: برای اجرای این پژوهش، چهار سیمای جنگلی در حوضه‌های آبخیز جنگل‌های هیرکانی شامل فریرود- زیلکی‌رود (حوضه‌های آبخیز 22 و 23) در استان گیلان، دوهزار- سه‌هزار (حوضه‌های آبخیز 33 و 34) و بلیران (حوضه آبخیز 53) در استان مازندران و چهل‌چای (حوضه آبخیز 92) در استان گلستان انتخاب شدند. با استفاده از روش آماربرداری منظم تصادفی، ریزقطعه‌نمونه‌‌‌هایی به مساحت چهار متر مربع در محل تقاطع شبکه آماربرداری به ابعاد 200×150 متر مربع برای بررسی زادآوری انتخاب شدند. درمجموع، 34723 ریزقطعه‌نمونه‌ (5345 ریزقطعه‌نمونه‌ در فریرود، 4377 ریزقطعه‌نمونه در زیلکی‌رود، 5185 ریزقطعه‌نمونه در دوهزار، 7522 ریزقطعه‌نمونه در سه‌هزار، 6847 ریزقطعه‌نمونه در بلیران و 5447 ریزقطعه‌نمونه در چهل‌چای) برداشت شدند. همه نونهال‌ها و نهال‌ها در داخل قطعه‌نمونه‌ها، شمارش و ویژگی‌های کمی آن‌ها اندازه‌گیری شد. در هر رویشگاه جنگلی، وضعیت کمی زادآوری گونه‌ها شامل نوع گونه درختی، مراحل رویشی، فرم رویشی، تعداد زادآوری، قطر یقه و ارتفاع نهال‌ها شناسایی و اندازه‌گیری شدند. زادآوری طبیعی در هر رویشگاه در سه کلاسه قطری کمتر از 5/2 سانتی‌‌متر، 5/2 تا 5/7 سانتی‌‌متر و 5/7 تا 5/12 سانتی‌‌متر و سه طبقه ارتفاعی کمتر از 30 سانتی‌‌متر، 30 تا 130 سانتی‌‌متر و بیشتر از 130 سانتی‌‌متر به‌تفکیک گونه‌‌های چوبی طبقه‌‌بندی شدند. نمودارها و تجزیه و تحلیل‌‌ها در نرم‌افزار‌های Excel و SPSS 26 انجام شد.نتایج: بیشترین و کمترین فراوانی زادآوری گونه‌های چوبی به‌ترتیب در‌ راش (Fagus orientalis Lipsky) (03/38 درصد) و بلوط بلندمازو (Quercus castaneifolia C.A.Mey.) (95/0 درصد) مشاهده شد. همچنین، بیشترین و کمترین فراوانی زادآوری به‌ترتیب متعلق به طبقه‌های قطر یقه کمتر از 5/2 سانتی‌متر (13/74 درصد) و 5/7 تا 5/12 سانتی‌‌متر (3/9 درصد) بودند. طبقه ارتفاع کمتر از 30 سانتی‌متر، بیشترین فراوانی (38/69 درصد) و طبقه ارتفاع بلندتر از 130 سانتی‌‌متر، کمترین فراوانی زادآوری (35/10 درصد) را به‌خود اختصاص دادند. مقایسه درصد فراوانی گونه‌های با کلاسه قطری کمتر از 5/2 سانتی‌‌متر نشان داد که بیشترین و کمترین فراوانی به‌ترتیب متعلق به رویشگاه‌های زیلکی‌رود و چهل‌چای هستند. بیشترین درصد فراوانی گونه‌های با قطر 5/2 تا 5/7 سانتی‌‌متر در رویشگاه زیلکی‌رود و کمترین درصد فراوانی در رویشگاه سه‌هزار بود. با مقایسه درصد فراوانی نهال‌های با قطر 5/7 تا 5/12 سانتی‌‌متر، بیشترین فراوانی در رویشگاه‌‌ فریرود و کمترین در رویشگاه سه‌هزار مشاهده شد. مقایسه فراوانی زادآوری طبیعی گونه‌های مختلف چوبی نشان داد که بیشترین درصد فراوانی زادآوری در رویشگاه چهل‌چای به بلوط بلندمازو (87/72 درصد)، در رویشگاه بلیران به افرا پلت (Acer velutinum Boiss.) (61/40 درصد)، در رویشگاه فریرود به ممرز (Carpinus betulus L.) (31/29 درصد) و در رویشگاه‌های دوهزار، سه‌هزار و زیلکی‌رود به‌ترتیب با فراوانی 59/60، 5/90 و 54/53 درصد به راش اختصاص دارد. نتایج تحلیل واریانس یک‌طرفه (ANOVA) نشان‌دهنده تفاوت معنی‌دار در تنوع گونه‌ای نهال بین توده‌های مختلف جنگلی ازنظر ارتفاع و قطر یقه بود (05/0>p).نتیجه‌‌گیری کلی: به‌طورکلی، توده‌‌های مدیریت‌شده غرب جنگل‌های هیرکانی (سیمای جنگلی فریرود- زیلکی‌رود)، نهال‌های جوان (قطر یقه کمتر از 5/7 سانتی‌‌متر) بیشتری در مقایسه با توده‌‌های مدیریت‌شده شرق جنگل‌های هیرکانی (سیمای جنگلی چهل‌چای) داشتند. همچنین، در توده‌‌های مدیریت‌شده شرق جنگل‌های هیرکانی (سیمای جنگلی چهل‌چای)، نهال‌های زادآوری با قطر یقه 5/7 تا 5/12 سانتی‌متر و ارتفاع بیشتر از 130 سانتی‌مترِ بیشتری مشاهده شد. این نتایج نشان‌دهنده استقرار زادآوری مطلوب در شرق جنگل‌های هیرکانی و وجود عوامل محیطی نامطلوب در غرب جنگل‌های هیرکانی است.