فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: جنگل‌های زاگرس، یکی از مهم‌ترین بوم‌سازگان‌‌های طبیعی در ایران هستند که نقش حیاتی در توسعه اقتصادی و بوم‌شناختی کشور و حفظ منابع آب و خاک دارند. این جنگل‌ها در گذشته بیشتر از 10 میلیون هکتار وسعت داشتند، اما به‌دلیل بهره‌برداری‌های بی‌رویه طی سال‌های متمادی، دچار تخریب و کاهش مساحت شده‌اند. استان کرمانشاه در بخش زاگرس شمالی دارای حدود 646 هزار هکتار پوشش جنگلی است که 25 درصد از سطح این استان را در برمی‌گیرد. تاکنون، خدمات فرهنگی بوم‌سازگانِ‌ جنگلی (منافع غیرمادی که مردم از طریق تفریح، تأمل و تجربه‌های زیبایی‌شناختی از جنگل‌ دریافت می‌کنند) در استان کرمانشاه، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش پیش‌رو با هدف بررسی چهارچوب تحلیل سوآت و ارائه راهکارها و راهبردهای اجرایی و مدیریتی به‌منظور استفاده از خدمات فرهنگی بوم‌سازگان جنگل در شهرستان جوانرود انجام شد.مواد و روش‌‌‌ها: این پژوهش از نوع توصیفی- تحلیلی است که در شهرستان جوانرود واقع در شمال غرب استان کرمانشاه انجام شد. جمعیت این شهرستان 71,325 نفر است. جامعه آماری شامل 90 نفر از کارشناسان و متخصصان در سه سطح شهرستانی (35 نفر از نقش‌آفرینان محلی)، استانی و کشوری (55 نفر از کارشناسان میراث فرهنگی و منابع طبیعی) بود که براساس فرمول کوکران با خطای 10 درصد و به‌روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. داده‌ها از طریق پرسش‌نامه با مقیاس لیکرت پنج‌گزینه‌ای و مصاحبه جمع‌آوری شد. این اطلاعات با استفاده از تحلیل SWOT و ماتریس SPAC آنالیز شدند. برای تفکیک اجزای چهارگانه تحلیل سوآت، مرز شهرستان جوانرود به‌عنوان مرز سیستم در نظر گرفته شد.نتایج: یافته‌های این پژوهش نشان داد که از مجموع 19 نقطه قوت شناسایی‌شده، مهم‌ترین آن‌ها به‌ترتیبِ اهمیت شامل وجود بازارچه مرزی با وزن نسبی 84 درصد، آب‌وهوای معتدل با بارندگی مناسب با وزن نسبی 67/80 درصد و وجود جنگل‌های طبیعی بلوط به مساحت 56,773 هکتار با وزن نسبی 44/80 درصد هستند. همچنین، از میان 19 نقطه ‌ضعف شناسایی‌شده، زیرساخت ضعیف شهرستان (جاده‌ها و ارتباطات) با وزن نسبی 78/87 درصد، افزایش آتش‌سوزی‌های سالانه در عرصه‌های طبیعی با وزن نسبی 78/85 درصد و دپوی زباله‌های شهرستان در رویشگاه‌های جنگلی با وزن نسبی 78/81 درصد به‌عنوان مهم‌ترین نقاط ضعف مطرح بودند. در بررسی 10 فرصت شناسایی‌شده، وجود جنگل‌ها و مراتع غنی در استان کرمانشاه با وزن نسبی 78/81 درصد، وجود آثار تاریخی متعدد در این استان (مانند طاق‌بستان، معبد آناهیتا و غار قوری قلعه) با وزن نسبی 74 درصد و مجاورت با کلان‌شهر کرمانشاه با وزن نسبی 11/73 درصد به‌عنوان مهم‌ترین فرصت‌ها شناخته شدند. اصلی‌ترین تهدیدها از میان 10 تهدید شناسایی‌شده نیز شامل تخریب جنگل‌ها و مراتع توسط افراد غیربومی با وزن نسبی 89/78 درصد، بحران‌های محیط‌زیستی (سیلاب‌ها، تغییرات آب‌وهوایی و خشک‌سالی) با وزن نسبی 67/78 درصد و ریزگردها و تغییر اقلیم با وزن نسبی 78/77 درصد بودند.نتیجه‌گیری کلی: براساس تحلیل ماتریس ارزیابی موقعیت و اقدام راهبردی، ازنظر کل نقش‌آفرینان (05/4-، 55/0-)، نقش‌آفرینان جوانرود (52/9-، 31/1-)، نقش‌آفرینان استان کرمانشاه (57/0-، 14/1-) و نقش‌آفرینان تهران (55/0-، 8/1)، راهبردهای تدافعی و محافظه‌کارانه برای توسعه خدمات فرهنگی در جنگل‌های شهرستان جوانرود تأیید شد. این نتایج نشان می‌دهد که برای بهره‌برداری پایدار از خدمات فرهنگی بوم‌سازگان‌ در شهرستان جوانرود به ارتقای زیرساخت‌های شهرستان (به‌خصوص جاده)، تقویت یگان حفاظت منابع طبیعی و ارتباط با دستگاه‌های اجرایی دیگر و نیز تقویت ترویج در حوزه منابع طبیعی نیاز است. تحلیل SWOT، توسعه پایدار، جنگل‌های زاگرس، خدمات بوم‌سازگان‌.