فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: جنگل‌های ﺑﻠﻮط ﻏﺮب اﻳﺮان ﺑﺎ ﺗﻨﻮع ﮔﻮﻧﻪای ﻣﻨﺤﺼﺮﺑﻪﻓﺮد ﺧﻮد و دارا ﺑﻮدن ﺟﻮاﻣﻊ ﮔﻴﺎﻫﻲ ﻣﺘﻌﺪد، ﺟﺰو مهم‌ترین بوم‌سازگان‌ﻫﺎی ﻃﺒﻴﻌﻲ ایران ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲﺷﻮند. تنوع و غنای گونه‌های گیاهی، نقش بسیار مهمی در سلامت و پایداری آن ایفا می‌کند. پژوهش پیش‌رو با هدف بررسی و درک تفاوت‌ها، شباهت‌ها و تنوع گونه‌های گیاهی زیراشکوب و نیز ارتباط آن با ویژگی‌های ساختاری توده‌ در جنگل‌های ‌‌حفاظت‌شده کوهستان قلاجه در استان کرمانشاه انجام گرفت.مواد و روش‌ها: در این پژوهش، ضمن شناسایی سه توده جنگلی دانه‌زاد، شاخه‌زاد و شاخه و ‌دانه‌زاد، سه قطعه‌نمونه یک هکتاری به‌صورت تصادفی در هرکدام برداشت شد. در این قطعه‌نمونه‌ها، ویژگی‌‌های ساختاری همه درختان و جست‌گروه‌ها شامل نام گونه، فرم رویشی، تعداد جست‌ها، قطر ‌‌برابرسینه، ارتفاع درختان، ارتفاع غالب جست‌گروه‌ها و دو قطر عمودبرهم تاج برداشت شد. همچنین، به‌منظور بررسی پوشش گیاهی ‌‌زیراشکوب جنگل و ارتباط آن با ویژگی‌های توده جنگلی، در هر قطعه‌نمونه یک هکتاری، 40 قطعه‌نمونه یک متر مربعی به‌صورت تصادفی برداشت شد. در هرکدام، پس از شناسایی گونه‌های گیاهی، غنا و درصد پوشش آن‌ها ‌اندازه‌گیری شدند. مقادیر شاخص‌های تنوع گونه‌ای شانون‌وینر و سیمپسون، شاخص‌های غنای گونه‌ای مارگالف و من‌هنیک و شاخص‌های یکنواختی هیل و پیت با استفاده از نرم‌افزار Ecological Methodology محاسبه شدند.نتایج: در منطقه مورد مطالعه، 145 گونه از گیاهان آوندی متعلق به 104 جنس و 35 تیره شناسایی شد. ‌بزرگ‌ترین تیره‌های گیاهان آوندی شامل Fabaceae با 12 جنس و 24 گونه، Asteraceae با 16 جنس و 19 گونه، Poaceae با 12 جنس و 18 گونه، Lamiaceae با هشت جنس و 12 گونه و Apiaceae با نُه جنس و نُه گونه بودند. در توده شاخه‌زاد، 33 تیره، 88 جنس و 124 گونه، در توده شاخه و دانه‌زاد 31 تیره، 83 جنس و 103 گونه و در توده دانه‌زاد نیز 108 گونه متعلق به 33 تیره و 81 جنس شناسایی شدند. در توده شاخه‌زاد، بیشترین شاخص‌های شانون‌وینر، سیمپسون، مارگالف و من‌هنیک به‌دست آمد، اما بیشینه شاخص‌های یکنواختی هیل و پیت به توده‌ دانه‌زاد اختصاص یافت. نتایج حاصل از تجزیه واریانس شاخص‌های مورد بررسی، بیانگر معنی‌داری اختلاف شاخص تنوع شانون‌وینر بین توده‌های جنگلی بود (05/0>p)، درحالی‌که شاخص دیگر، اختلاف معنی‌داری با یکدیگر نداشتند. شاخص‌های تنوع گونه‌ای شانون‌وینر و یکنواختی هیل در همه توده‌های جنگلی با مساحت تاج، ارتباط معنی‌داری داشتند، اما ویژگی‌های ساختاری دیگر با شاخص‌های مورد بررسی، ارتباط و وابستگی‌های یکسانی نشان ندادند.نتیجه‌گیری کلی: مقادیر تنوع گونه‌ای پوشش گیاهی زیراشکوب در توده‌های جنگلی منطقه مورد مطالعه با برخی از ویژگی‌های ساختاری در آن‌ها ارتباط بود. همچنین، شاخص تنوع گونه‌ای شانون‌وینر در سه توده جنگلی بلوط باهم اختلاف معنی‌داری داشتند. ‌به‌طوری‌که توده شاخه‌زاد از بیشترین تنوع و توده دانه‌زاد از کمترین تنوع برخوردار بود، درحالی‌که اختلاف معنی‌داری ازنظر شاخص تنوع سیمپسون و نیز شاخص‌های یکنواختی و غنای گونه‌ای بین توده‌های جنگلی مشاهده نشد.