فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: درخت شیشم (.Dalbergia sissoo Roxb) به‌عنوان یکی از گونه‌های مهم خانواده Leguminosae و زیرخانواده Fabaceae، بومی نواحی مختلفی ازجمله نپال، هند، افغانستان و ایران است. در ایران، این گونه به‌طور محدود در استان‌های خوزستان، کرمان، سیستان و بلوچستان، بوشهر و هرمزگان حضور دارد. درخت شیشم به‌عنوان یک گونه خزان‌کننده شناخته می‌شود. یکی از مشکلات اساسی جنگل‌های طبیعی در مناطق خشک و نیمه‌خشک، پدیده سرخشکیدگی درختان است که به‌علت عوامل آسیب‌رسان و ضعف بوم‌شناختی درختان رخ می‌دهد. این پژوهش با هدف بررسی ارتباط بین ویژگی‌های درختان شیشم و پدیده سرخشکیدگی در منطقه دیونی در شهرستان دزفول انجام شده است.مواد و روش‌ها: ویژگی‌های کمی درختان شیشم با قطر برابرسینه بیشتر از 5/7 سانتی‌متر شامل قطر یقه، قطر برابرسینه، ارتفاع تنه خالص، ارتفاع کل، مساحت تاج و ارتفاع تاج اندازه‌گیری شد. همچنین، درجه شادابی درختان در دو طبقه سالم و دارای سرخشکیدگی ثبت شد. از آزمون کولموگروف- سمیرنوف برای بررسی نرمال بودن داده‌ها و آزمون‌های همبستگی اسپیرمن و پیرسون برای بررسی ارتباط بین متغیرها استفاده شد. همچنین، از تجزیه واریانس یک‌طرفه (ANOVA) و آزمون من-ویتنی برای تحلیل ارتباطات بین متغیرهای مستقل و وابسته بهره گرفته شد.نتایج: براساس نتایج به‌دست‌آمده، متوسط قطر یقه، قطر برابرسینه، ارتفاع کل، مساحت تاج، ارتفاع تنه خالص و ارتفاع تاج به‌ترتیب برابر با 6/18 سانتی‌متر، 26/14 سانتی‌متر، 82/5 متر، 23/6 متر مربع، 11/2 متر و 7/3 متر بودند. همچنین، نتایج آزمون کولموگروف-سمیرنوف نشان داد که داده‌های مربوط به متغیرهای قطر یقه، قطر برابرسینه، ارتفاع درخت، مساحت تاج و ارتفاع تنه خالص از توزیع نرمال پیروی نمی‌کنند. در مقابل، توزیع داده‌های ارتفاع تاج درختان، نرمال ارزیابی شد. تحلیل همبستگی اسپیرمن نشان داد که فقط ارتفاع تنه خالص دارای همبستگی قوی با پدیده سرخشکیدگی بود (ضریب همبستگی 76/0). همچنین، بین متغیرهای قطر یقه و قطر برابرسینه با طبقه‌های سرخشکیدگی، ارتباط معناداری مشاهده نشد. نتایج آزمون ANOVA نیز نشان‌دهنده عدم وجود ارتباط معنی‌دار بین ارتفاع تاج و پدیده سرخشکیدگی بود. آزمون من-ویتنی نشان داد که که بین میانگین ارتفاع تنه خالص و سرخشکیدگی درختان، تفاوت‌های معنی‌داری وجود دارد. همچنین، فقط ارتفاع تنه خالص با سرخشکیدگی، همبستگی قوی و معنادار (ضریب همبستگی 76/0) داشت، درحالی‌که ضریب‌های معنی‌داری برای متغیرهای دیگر، کمتر از 5/0 بود. این نتایج نشان می‌دهد که احتمال بروز سرخشکیدگی در درختان با تنه خالص بلندتر افزایش می‌یابد.نتیجه‌گیری کلی: به‌طورکلی، درختان شیشم با ارتفاع تنه بیشتر، احتمال بیشتری برای ابتلا به پدیده سرخشکیدگی دارند. این موضوع به تأثیر عوامل محیطی مانند تابش‌های خورشیدی و دما مرتبط است. نتایج پژوهش پیش‌رو نشان داد که با افزایش ارتفاع تنه خالص، احتمال سرخشکیدگی افزایش می‌یابد. تأثیر حجم و ارتفاع تاج بر سرخشکیدگی ناچیز است. این نتیجه ممکن است به شرایط بوم‌شناختی یا نوع گونه مرتبط باشد. این یافته‌ها می‌توانند به درک بهتر سازگاری درختان شیشم با شرایط محیطی و مدیریت بهینه منابع آبی در بوم‌سازگان‌های طبیعی کمک کنند. باتوجه‌به اهمیت این گونه و خطر انقراض آن در استان خوزستان، نیاز به پژوهش‌های بیشتر برای شناسایی و مدیریت بهتر عوامل مؤثر بر سلامت و بقای این گونه ضروری است.