فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پژوهش حاضر با هدف تحلیل روانشناختی رفتار خرید ناگهانی مصرف‌کنندگان در بستر دیجیتال و با تمرکز ویژه بر کاربرد داده‌کاوی احساسات انجام شده است. در این مطالعه، با رویکرد آمیخته کیفی-کمی، ابتدا با استفاده از مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با خبرگان حوزه روانشناسی مصرف و داده‌کاوی، ابعاد کلیدی خرید ناگهانی در محیط آنلاین شناسایی گردید. یافته‌ها نشان داد که عوامل محیطی نظیر طراحی تجربه کاربری، پیام‌های زمان‌دار و شخصی‌سازی، از طریق برانگیختن احساسات خاصی همچون هیجان، شادی، اضطراب و ترس از دست دادن (FOMO)، نقش محوری در تحریک خرید ناگهانی ایفا می‌کنند. در ادامه، داده‌های رفتاری و متنی بیش از ۱۵ هزار کاربر پلتفرم‌های فروش آنلاین با بهره‌گیری از الگوریتم‌های پیشرفته تحلیل احساسات (نظیر BERT و GPT) بررسی شد. نتایج تحلیل داده‌کاوی نشان داد که شدت احساسات هیجانی، به‌ویژه FOMO، به طور معناداری با فراوانی و سرعت خریدهای ناگهانی ارتباط دارد و مدل‌های یادگیری ماشین توانستند رفتار خرید ناگهانی را با دقت بالایی پیش‌بینی کنند. همچنین، یافته‌ها بیانگر آن بود که کاربران با خودکنترلی پایین‌تر و تجربه کمتر خرید آنلاین، بیشترین آسیب‌پذیری را نسبت به محرک‌های احساسی و خرید ناگهانی دارند. از سوی دیگر، اگرچه داده‌کاوی احساسات ابزار ارزشمندی برای بهبود تجربه مشتری و اثربخشی بازاریابی است، اما بهره‌برداری تجاری بدون چارچوب اخلاقی می‌تواند منجر به اعتیاد به خرید و نارضایتی مصرف‌کنندگان شود. این پژوهش با ارائه یک مدل تلفیقی داده‌محور-روانشناختی، توصیه می‌کند که سیاست‌گذاران، کسب‌وکارها و پژوهشگران، ضمن بهره‌گیری از ظرفیت‌های هوش مصنوعی، ملاحظات اخلاقی و حمایت از حقوق مصرف‌کننده را در دستور کار قرار دهند تا خریدهای دیجیتال به سمت سلامت روانی و رضایت پایدار هدایت شود.