فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: درختان موجود در محیط شهری می‌‌‌توانند از طریق فیلتر کردن و جذب گازها و ذرات سبب بهبود کیفیت هوا شوند، اما این درختان ممکن است خود در معرض خطر آلودگی هوا قرار گیرند. در گذشته از درختان چنار (.Platanus orientalis L) به فراوانی در ایجاد پوشش گیاهی تهران استفاده شده بود، اما امروزه این درختان به‌تدریج در حال از بین رفتن هستند. اقاقیا (.Robinia pseudoacacia L) ازجمله درختان مقاومی است که با انواع آب و هوا سازگاری می‌یابد و برای زیبا‌‌‌سازی فضای سبز کشت می‌‌‌شود، بنابراین به‌منظور مشخص شدن علت حساسیت چنار و مقاومت نسبی اقاقیا، برخی ویژگی‌‌‌های فیزیولوژیکی برگ آن‌ها در اواخر بهار در سه منطقه از تهران با آلودگی هوای متفاوت بررسی شد.مواد و روش‌‌‌ها: 20 برگ از پنج پایه درخت چنار و اقاقیا از سه پارک صدرا (منطقه 22)، المهدی (منطقه 9) و اوستا (منطقه 11)، واقع در غرب تا مرکز تهران جمع‌‌‌آوری شدند. با استفاده از اطلاعات اداره کنترل کیفیت هوای تهران، پارک المهدی و اوستا به‌عنوان مناطق آلوده و پارک صدرا به‌عنوان منطقه به‌نسبت پاک شهر تهران تعیین شد. به کمک دستگاه هدایت‌سنج روزنه، هدایت روزنه (تعرق روزنه)، مقاومت روزنه و رطوبت نسبی برگ‌‌‌ها بر روی درخت اندازه‌گیری شد. سنجش میزان کلروفیل و کاروتنوئید به‌روش Porra (2002) و میزان آنتوسیانین به‌روش Mancinelli و همکاران (1988) انجام گرفت. از برگ‌‌‌های خشک‌شده و نیز نمونه خاک‌‌‌های سه منطقه با استفاده از دستگاه Digesdahl به‌روش Pichtel و Bradway (2008) عصاره‌‌‌گیری شد. درنهایت، با استفاده از دستگاه ICP جذب اتمی، غلظت عناصر آهن، روی، نیکل و مس در هریک از عصاره‌‌‌های حاصل از برگ‌‌‌ها و خاک تعیین شد. آزمایش در قالب طرح کامل تصادفی در پنج تکرار به‌اجرا درآمد. تجزیه و تحلیل داده‌‌‌ها با استفاده از نرم‌‌‌افزار آماری SAS version 9.1 انجام شد. تجزیه واریانس داده‌‌‌ها با روش Two Way Anova و مقایسه میانگین‌‌‌ها ‌براساس آزمون چنددامنه‌‌‌ای دانکن انجام گرفت. نتایج: بررسی خاک نشان داد که نوع بافت خاک سه منطقه، تفاوت اندکی با یکدیگر دارند و آلودگی فلزات سنگین بیشتر از حد مجاز در آن‌ها مشاهده نشد. برای هر دو درخت اقاقیا و چنار، بیشترین تعرق یا هدایت روزنه برگ در مناطق آلوده و کمترین آن در برگ‌های پارک صدرا بود. برعکس، بیشترین مقاومت روزنه در برگ‌های هر دو درخت در پارک صدرا مشاهده شد، اما مقدار این متغیر همانند رطوبت برگ در درخت چنار سه منطقه باهم اختلاف معنی‌داری نداشتند. کمترین درصد رطوبت برگ درختان اقاقیا مربوط به پارک صدرا بود (P<0.01). بیشترین مقدار کلروفیل و کاروتنوئید در برگ‌های چنار (P<0.01) و اقاقیا مربوط به پارک صدرا بود. برگ‌های چنار پارک صدرا، بیشترین مقدار آنتوسیانین را داشتند (P<0.01)، درحالی‌که کمترین مقدار آنتوسیانین در برگ‌های اقاقیا در پارک صدرا مشاهده شد (P<0.05). تحت تأثیر آلودگی هوا، مقدار چهار عنصر آهن، روی، نیکل و مس در برگ درختان چنار، تغییر معنی‌داری نکرده بود. به‌طورکلی، مقدار عناصر روی و نیکل در برگ درختان چنار نسبت به برگ درختان اقاقیا بیشتر بود. برعکس، برگ اقاقیا حاوی مقادیر زیادی از آهن و مس بود. مقدار آهن در برگ اقاقیای مناطق آلوده، بیشتر از منطقه پاک بود (P<0.01). کمترین مقدار نیکل در برگ‌های اقاقیای پارک المهدی مشاهده شد (P<0.05). مقادیر مس و روی در برگ‌های درختان اقاقیای سه منطقه با یکدیگر اختلاف ‌معنی‌دار نداشتند.نتیجه‌گیری کلی: به‌نظر می‌‌‌رسد که اقاقیا برخلاف چنار، تحت تأثیر آلودگی هوا تا اواخر بهار دچار کاهش مقدار کلروفیل و کاروتنوئید نمی‌‌‌شود. این احتمال وجود دارد که یکی از سازوکارهای دفاعی این گیاه، توان افزایش مقدار آنتوسیانین برگ‌‌‌ها باشد. همچنین، آلودگی هوا، هدایت روزنه‌‌‌های هر دو گیاه را افزایش داد. اقاقیا با کاهش مقاومت روزنه و افزایش رطوبت برگ از خشک شدن برگ در اثر از دست دادن آب جلوگیری می‌کند، درحالی‌که روزنه‌‌‌های برگ چنار چنین واکنشی را نداشتند و علائم نکروزه شدن و خشکی برگ آن به‌طور مشخص در منطقه آلودگی طرح ترافیک قابل‌مشاهده بود.