فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: افزایش روزافزون نیاز جامعه بشری به چوب و کاهش موجودی منابع چوبی سبب ایجاد تمایل به کشت زراعی با گونه‌‌های تندرشد شده است. با‌توجه‌به ویژگی‌‌های ممتازی که درختان صنوبر در میان گونه‌های تندرشد دارند، همواره به‌منظور تولید چوب از جایگاه ویژه‌‌ای برخوردار بوده‌اند. توسعه کشت صنوبر و افزایش بازدهی آن، نیازمند بررسی‌‌های چندجانبه بوم‌شناختی، به‌‌زراعی، به‌نژادی و مدیریت آفات و بیماری‎های آن است. به همین منظور، این پژوهش در راستای پایش آفات درختان صنوبر در استان همدان و با هدف ردیابی، تعیین آفات کلیدی و کشف عوامل خسارت‌زای نوظهور انجام شد. نتایج به‌دست‌‌آمده، کمک بزرگی در جهت پیشگیری به‌موقع طغیان ‏آفات و کاهش هزینه‌های کنترل آ‌ن‌ها خواهد کرد.مواد و روش‌ها: در استان همدان، چهار رویشگاه طبیعی شامل حیدره در شهرستان همدان، نجفیه در شهرستان تویسرکان، دربند در شهرستان اسدآباد و صالح‌‌آباد در شهرستان بهار از توده‌های دست‌کاشت صنوبر شامل گونه‌‌های تبریزی (.Populus nigra L) و سپیدار (.P. alba L) با نام‌های محلی راجی و شالک انتخاب شدند. به‌منظور بررسی میزان آلودگی و خسارت آفات از خردادماه 1398 تا مهرماه 1401 در هریک از ایستگاه‌ها، هر ماه یک نوبت نمونه‌برداری در طول فصل رویش انجام گرفت. در هر نوبت نمونه‌برداری، 10 اصله از درختان صنوبر به‌طور تصادفی انتخاب شدند. نمونه‌برداری از آفات به‌صورت مشاهده‌ مستقیم به‌روش‌های معمولِ شکار مستقیم حشرات از روی درختان به‌وسیله‌ دست، پنس، قلم مو و آسپیراتور، تله‌ی اشنایدر (ضربه‌ای) و بررسی تنه و طوقه‌ درختان مشکوک به آفات چوب‌خوار انجام شد. بدین ترتیب، میزان آلودگی و خسارت آفات برحسب درصد در واحد درخت تخمین زده شد. در مرحله‌ بعد، نمره‌ خسارت متناسب با درصد آلودگی برای هر آفت تعیین شد. نمونه‌های جمع‌آوری‌شده پس از اتیکت‌گذاری (شامل تاریخ نمونه‌برداری، محدوده‌ پراکنش و میزان خسارت) داخل کیسه‌های فریزر قرار داده شدند و برای بررسی بیشتر به آزمایشگاه آفات و بیماری‌‌ها در مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان منتقل شدند. لاروها و شفیره‌های ناشناخته‌ آفات درون ظرف‌های پلاستیکی درب‌دار در آزمایشگاه پرورش داده شدند تا چرخه زندگی خود را تکمیل کنند و حشرات کامل ظاهر شوند. بدین ترتیب، آن‌ها راحت‌تر شناسایی شدند.نتایج: براساس مشاهده‌های میدانی در این پژوهش، آفات مهم و کلیدی شناسایی‌شده در رویشگاه‌های محل پراکنش صنوبر شامل سنک صنوبر (Monosteira unicostata (Mulsant & Rey))، شته مومی صنوبر (Phloeomyzus passerinii (Sign.))، سوسک برگ‌خوار صنوبر (Chrysomela populi L.)، گال‌زاهای برگی صنوبر (Pemphigus spp. و Camarotoscena fulgidipennis Log.)، سوسک چوب‌خوار صنوبر (Melanophila picta Pall) و بیماری‌‌های فتیله نارنجی (Cytospora chrysosperma (Pers.)) و زنگ صنوبر (Melampsora sp.) بودند. نتایج به‌دست‌آمده از پایش آفات و بیماری‌‌های صنوبر نشان داد که روند ظهور برخی از آفات در برخی از سال‌های پایش به‌حالت طغیانی درمی‌آمد، اما برخی از آن‌ها از روند ثابتی برخوردار بودند. سنک و شته مومی صنوبر در همه ایستگاه‌‌ها، بیشترین نرخ آلودگی (61 تا 80) درصد را داشتند، درحالی‌که عوامل دیگر مورد بررسی از کمترین میزان آلودگی (پنج تا 20 درصد) در رویشگاه‌‌های مورد مطالعه برخوردار بودند.نتیجه‌گیری کلی: از میان آفات و بیماری‌‌های شناسایی‌شده، سوسک برگ‌خوار صنوبر و بیماری‌‌های فتیله نارنجی و زنگ صنوبر برای اولین‌بار در رویشگاه‌های صنوبر در استان همدان گزارش شدند. میزان آب در دسترس و تنش آبی در رویشگاه‌‌ها، بیشترین تأثیر را در مقاومت و دوام درختان صنوبر به آفات و بیماری‌‌ها دارند.