فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: بلندمازو (Quercus castaneifolia C.A.Mey.) یکی از گونه‌های مهم درختی در جنگل‌های هیرکانی ایران است که اهمیت زیادی ازنظر محیط‌زیستی دارد. هدف پژوهش پیش‌رو، بررسی اثر مبدأ بذر و تغییر ارتفاع از سطح دریا بر ویژگی‎های ظاهری نهال بلندمازو بود. مواد و روش‎ها: به‌منظور اجرای این پژوهش، 12 توده جنگلی از چهار رویشگاه در استان‎های مازندران، گلستان، گیلان و خراسان شمالی برای جمع‎آوری بذر انتخاب شدند. از هر جمعیت (توده)، 10 پایه انتخاب شد و از هر پایه 600 بذر متعلق به درختان با قطر بیشتر از 50 سانتی‌متر جمع‎آوری شد. سپس، بذرها در ایستگاه تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی چالکی در شهرستان گرگان کاشته شدند. این پژوهش با استفاده از آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کامل تصادفی اجرا شد. بذرها با در نظر گرفتن استان و ارتفاع محل جمع‎آوری در سه تکرار در یک عرصه‌ 660 متر مربعی در نهالستان کشت شدند. آبیاری قطره‌ای و وجین منظم انجام گرفت. بذرهای متعلق به دو توده جنگلی (استان خراسان شمالی و میان‌بند استان گلستان) به‌دلیل آفت‌زدگی زیاد، فاقد توانایی جوانه‌زنی بودند و از ادامه آزمایش حذف شدند. یک مرحله آماربرداری در اواسط دوره رویش در سال دوم به‌منظور اندازه‌‌گیری ارتفاع و قطر یقه نهال انجام شد. این داده‌ها با طرح فاکتوریل کامل تصادفی و آنالیز واریانس دوطرفه تحلیل شدند. همچنین، نرمال بودن داده‌ها با آزمون کولموگروف-سمیرنوف، مقایسه میانگین‌ها با آزمون دانکن و مقایسه شیب‌‌های ارتفاعی با آزمون تی مستقل بررسی شد. نتایج: متغیر مبدأ بذر (استان جمع‌آوری و شیب ارتفاعی) به‌طور جداگانه اثر معنی‌‌داری بر ارتفاع نهال‌ها داشتند، اما اثرات متقابل آن‌ها بر ارتفاع نهال‌ها معنی‌دار نبود. برای قطر یقه، فقط استان جمع‌آوری بذر، اثر معنی‌دار داشت و شیب ارتفاعی تأثیری نداشت. مقایسه میانگین داده‌‌ها با استفاده از آزمون چنددامنه‌‌ای دانکن نشان داد که بیشترین ارتفاع (6/48±86/107 سانتی‎متر) و قطر یقه (58/39±0/12 میلی‎متر) در نهال‎های حاصل از بذرهای جمع‌آوری‌شده از استان گلستان مشاهده شد. نهال‎های حاصل از بذرهای جمع‌‌آوری‌شده از استان گیلان، کمترین ارتفاع (94/11±27/67 سانتی‎متر) و قطر یقه (47/0±11/10 میلی‎متر) را داشتند. نتیجه‎گیری کلی: مبدأ بذر و ارتفاع رویشگاه، تأثیر قابل‌توجهی بر تنوع ژنتیکی و خصوصیات رویشی نهال‌های بلوط بلندمازو دارند. این عوامل باید در برنامه‌های اصلاحی و حفاظتی به‌ویژه در انتخاب مناطق بذرگیری و گزینش بذرهای مناسب برای محیط‌های خاص مدنظر قرار گیرد که به حفظ و احیای این گونه در بوم‌سازگان‌های پایین‌دست کمک ‌کند.