فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: درختان تندرشد صنوبر به‌‌عنوان منابع مهم در تولید چوب به‌‌‌شمار می‌‌روند. آن‌ها، نقش مهمی در تأمین مواد خام برای صنایع چوب و کاغذ و نیز کاهش فشار بهره‌‌برداری از جنگل‌‌های طبیعی کشور ایفا می‌‌کنند. هدف این پژوهش، ارزیابی پنج‌ساله عملکرد تولید چوب در کلن‌‌های صنوبر دلتوئیدس (Populus deltoides W.Bartram ex Marshall) و دورگ‌‌های آن (P. x canadensis Moench) است که از اواخر دهه 1380 وارد کشور شده‌اند. مواد و روش‌‌ها: پژوهش پیش‌رو در ایستگاه تحقیقات البرز در شهرستان کرج بر روی 11 کلن صنوبر دلتوئیدس و دورگ‌‌های آن به‌همراه سه کلن موفق صنوبر معرفی‌شده در استان البرز (به‌عنوان شاهد) انجام شد. این آزمایش در قالب طرح بلوک‌‌های کامل تصادفی با سه تکرار در فاصله کاشت 4×3 متر مربع برای یک دوره پنج‌ساله بررسی شد. از هر کلن، 27 اصله نهال یک‌ساله و درمجموع، 378 اصله نهال اصلی و نیز 194 اصله نهال به‌عنوان اثرات حاشیه‌‌ای در پیرامون بلوک‌ها کاشته شدند. روش آبیاری به‌صورت شیاری هر هفته یک‌بار و کنترل علف‌‌های هرز نیز به‌‌طور منظم انجام شد. در پایان هر فصل رویش، ویژگی‌‌های رویشی شامل درصد زنده‌‌مانی، قطر برابر سینه و ارتفاع کل درختان اندازه‌‌گیری شد. همچنین، حجم کل، رویش قطری، ارتفاعی و حجمی، متوسط حجم در هکتار و نیز ضریب قدکشیدگی کلن‌‌های صنوبر محاسبه شد. تجزیه و تحلیل آماری داده‌‌ها در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی برای متغیرهای رویشی و بررسی تفاوت بین میانگین‌‌ها با آزمون چنددامنه‌‌ای دانکن انجام گرفت. نتایج: تجزیه واریانس ویژگی‌‌های رویشی کلن‌‌های مورد بررسی در پایان سال پنجم نشان داد که به‌غیراز درصد زنده‌‌مانی، در متغیرهای رویشی دیگر مانند قطر برابر سینه، ارتفاع کل، حجم  تک درخت و حجم توده در هکتار، تفاوت معنی‌‌داری بین ‌کلن‌ها وجود داشت. نتایج مقایسه میانگین در پایان سال پنجم نشان داد که دو کلن P. x canadensis pacher وP. deltoides Marquette به‌‌ترتیب با متوسط رویش حجمی سالانه 21/8 و 27/7 متر مکعب در هکتار و تولید حجم چوب 05/41 و 33/36 متر مکعب در هکتار در رتبه اول جای گرفتند. P. deltoides 92/258 و P. x canadensis 92/40 نیز در مقایسه با کلن‌‌های دیگر مورد آزمایش در جایگاه دوم قرار گرفتند. ضریب قدکشیدگی در میان ‌کلن‌های مختلف صنوبر در دامنه‌‌ای بین 63 تا 74 قرار داشت. بیشترین ضریب قدکشیدگی در P. x interamericana و P. deltoides 92/258 به‌‌ترتیب با 6/73 و 2/71 مشاهده شد. کمترین ضریب (8/62) نیز مربوط به کلن P. x canadensis BL costanzo بود. نتیجه‌‌گیری کلی: تنوع ژنتیکی و شرایط اقلیمی محیط کشت در گزینش کلن‌‌های موفق صنوبر ازنظر عملکرد تولید چوب مؤثر هستند. به‌‌طوری‌‌که در پژوهش پیش‌رو، کلن P. x canadensis pacher با متوسط رویش قطری سالانه 22/2 سانتی‌‌متر و متوسط رویش حجمی سالانه 21/8 متر مکعب، بیشترین مقدار را در مقایسه با کلن‌‌های شاهد (P. x canadensis I-488 و P. x canadensis 92/40) به‌خود اختصاص داد، بنابراین در مناطق با شرایط اقلیمی نیمه‌خشک خارج از شمال ایران، این کلن صنوبر را می‌‌توان به‌عنوان کلن موفق ازنظر عملکرد تولید چوب معرفی کرد.