فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: آتش‌سوزی به‌عنوان یک عامل بوم‌شناختی، اغلبِ بوم‌سازگان‌های زمینی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. دگرگونی‌های ایجاد‌شده در یک بوم‌سازگان، بسته به نوع بوم‌سازگان و شدت آتش‌سوزی متفاوت است. ارزیابی چگونگی پاسخ گونه‌های درختی به آتش‌سوزی به‌منظور شناسایی روند بازسازی بوم‌سازگان جنگل، اهمیت زیادی دارد، بنابراین هدف از پژوهش ‌پیش‌رو، بررسی واکنش درختان بلوط‌‌ ایرانی (.Quercus brantii  Lindl) (ویژگی‌های جست‌دهی و مقدار رویش جست‌های پس از آتش‌سوزی) به شدت‌های مختلف آتش‌سوزی در سال‌های پس از آتش‌سوزی است.مواد و روش‌ها: سه منطقه جنگلی سوخته در استان کرمانشاه که از وقوع آخرین آتش‌سوزی در آن‌ها دو، سه و پنج سال گذشته بود (به‌ترتیب تیمارهای 2AF، 3AF و 5AF)، انتخاب شد. در هر منطقه، سه ترانسکت ممتد (یک ترانسکت در دو حاشیه و ترانسکت سوم در بخش میانی توده‌ها) در راستای شیب غالب با در نظر گرفتن اثر حاشیه‌ای 20 متری برداشت شدند. در هر ترانسکت، برای درختان نمونه سوخته که تنه یا تاج آن‌ها با ترانسکت برخورد داشت، نام گونه، قطر یقه، تعداد جست‌های پیش از آتش‌سوزی (جست‌های با نشانه‌های سوختگی در ساقه و تاج)، شدت سوختگی (در سه طبقه کم، متوسط و زیاد)، تعداد جست‌های به‌وجود‌آمده پس از آتش‌سوزی (جست‌های بدون علائم سوختگی در ساقه و تاج) و قطر و ارتفاع جست‌های غالب (به‌ترتیب، قطورترین و بلندترین جست) در هر جست‌گروه ثبت شد. برای بررسی شدت سوختگی در هر جست‌گروه، سه طبقه شدت سوختگی شامل کم، متوسط و زیاد به‌صورت چشمی تعیین شد. به‌منظور محاسبه میانگین رویش‌ قطری و ارتفاعی به‌ترتیب قطر و ارتفاع جست غالب پس از آتش‌سوزی در هر جست‌گروه بر مدت‌ سپری‌شده از آتش‌سوزی (سال) تقسیم شد.نتایج: یافته‌های به‌دست‌آمده نشان داد که بلوط ایرانی با جست‌دهی به آتش‌سوزی واکنش نشان می‌دهد، اما مقدار جست‌دهی آن به قطر کنده سوخته و شدت سوختگی وابسته است. به‌طوری‌که با افزایش قطر کنده سوخته، تعداد جست‌های تولید‌شده پس از آتش‌سوزی کاهش‌ می‌یابد. بیشترین تعداد جست مربوط به کنده‌های کم‌قطر است. با افزایش شدت سوختگی، فراوانی جست‌‌های پس از آتش‌ نیز افزایش می‌یابد. از این نظر، اختلاف بین شدت‌های مختلف سوختگی با اطمینان 99 درصد معنی‌دار است. در تیمارهای بررسی‌شده، بیشترین رویش قطری (1/9 تا 2/10 میلی‌متر در سال) در جست‌های پس از آتش‌سوزی مربوط به کنده‌های قطورتر (طبقه‌های قطری 11 و 13 سانتی‌متر) و شدت‌ سوختگی متوسط تا زیاد بود. میانه رویش ارتفاعی جست‌های تولیدشده پس از آتش‌سوزی، بدون در نظر گرفتن طبقه‌ قطری و شدت آتش‌سوزی در تیمارهای 2AF، 3AF و 5AF به‌ترتیب 34، 32 و 35 سانتی‌متر در سال به‌دست‌آمد. بیشترین میانه رویش ارتفاعی جست‌ها در تیمارهای 2AF، 3AF و 5AF به‌ترتیب 47، 38 و 42 سانتی‌متر در سال، مربوط به درختان با شدت سوختگی زیاد بود. نتایج آزمون همبستگی نشان‌دهنده وجود رابطه معنی‌دار ضعیف و معکوس بین تعداد جست تولیدشده پس از آتش‌سوزی و قطر یقه کنده پیش از آتش‌سوزی بود. بین تعداد جست تولیدشده پس از آتش‌سوزی و تعداد جست موجود بر روی کنده مادری پیش از آتش‌سوزی نیز همبستگی مثبت ضعیف، اما معنی‌داری مشاهده شد.نتیجه‌گیری کلی: نتایج این پژوهش نشان داد که بلوط ایرانی در پاسخ به آتش‌سوزی، شروع به جست‌دهی می‌کند. تعداد جست‌های تولیدشده پس از آتش‌سوزی در هر کنده به قطر کنده و شدت سوختگی بستگی دارد. بیشترین تولید جست در سوختگی شدید مشاهده شد. رویش ارتفاعی جست‌های تولیدشده پس از آتش‌سوزی نیز در شدت‌های مختلف سوختگی متفاوت بود. بلندترین جست‌ها در سوختگی‌ شدید مشاهده شدند.